УРЕДНИЧКИ СТАВ: Дали нападите врз Иран го рушат меѓународниот поредок?
01/03/2026 23:16
Светот повторно се наоѓа на работ на опасна геополитичка конфронтација. Нападите на САД и Израел врз Иран отворија фундаментално прашање кое со децении ја дели меѓународната заедница:
Кој има право да одлучува кој смее, а кој не смее да располага со нуклеарна технологија?
Овој уреднички став не зазема страна во конфликтот, туку се обидува да ја анализира пошироката слика на правната, политичката и моралната димензија на настаните.
❗ Легитимитетот како централно прашање
Русија и Кина јавно ги осудија нападите, оценувајќи дека станува збор за дејствија без мандат од Советот за безбедност на Обединетите нации и без транспарентно презентирани докази за непосредна закана.
Москва и Пекинг можеби не ја поддржуваат целосно иранската политика, но нивниот став се темели на принцип, дека меѓународното право не смее да се применува селективно. Ако правилата важат само кога тоа одговара на најмоќните, тогаш самиот концепт на глобален поредок станува ништавен.
☢️ Нуклеарниот аргумент e стара реторика, со нова цел
Западниот наратив за Иран се темели на опасноста од нуклеарна ескалација. Со години се повторува тезата дека одредени режими се „непредвидливи“ и затоа не смеат да дојдат до нуклеарен капацитет.
Но историјата поставува едно суштинско прашање: кој досега употребил нуклеарно оружје? Одговорот не се наоѓа во Техеран, Багдад или Пјонгјанг.
Дополнителна загриженост предизвикува реториката од Вашингтон. Американскиот претседател Доналд Трамп предупреди дека секој ирански одговор ќе биде проследен со „невиден удар“. Во модерниот контекст, таквата формулација неминовно отвора прашања за степенот на потенцијалната употреба на нуклеарен арсенал.
Никој не тврди дека нуклеарен судир е неизбежен. Но опасноста лежи во јазикот. Кога суперсила користи реторика на апсолутна сила, стравот станува фактор во глобалната политика.
🌍 Мултиполарност или еднострана моќ?
Ставот на Русија и Кина не може да се сведе само на геополитичка калкулација. За нив, ова е и прашање на преседан. Ако интервенциите без јасен мандат станат нова норма, тогаш секоја држава што одбива да се вклопи во доминантната стратегија може да стане следна цел.
Во таа логика, одбраната на Иран не значи нужно поддршка на неговата политика, туку одбрана на концептот на мултиполарен свет, систем во кој одлуките не се носат еднострано.
⚠️ Психологијата по нападот
Историјата покажува дека демонстрацијата на сила со која се менува „режим“, ретко носи долгорочна стабилност. Примерите од Ирак, Либија и Авганистан остануваат дел од сѐ уште свежата, современа геополитичка меморија.
Најопасниот момент во секоја криза не е самиот напад, туку фазата по него, кога одлуките се носат под притисок, а реториката ги надминува дипломатските канали.
Дали ескалацијата може да се контролира? Или светот влегува во период во кој реакцијата станува поважна од разумот?
Заклучок
Нападите врз Иран отворија повеќе прашања отколку што понудија одговори. Без транспарентни докази за непосредна закана, оправдувањето за „самоодбрана“ останува предмет на дебата.
Доколку глобалната политика продолжи да функционира по принципот „силата е право“, светот не се движи кон поголема безбедност, туку кон нова ера на неизвесност.
Во таква атмосфера, клучното прашање нема да биде кој прв ќе притисне на копчето, туку кој ќе ја зачува способноста за трезвено размислување пред ескалацијата да стане „НЕПРЕДВИДЛИВА“.
