Самитот на НАТО во Анкара заврши: Кои пораки и заклучоци беа донесени?

Самитот на НАТО во Анкара заврши, но пораките што произлегоа од него јасно покажуваат дека Алијансата влегува во нова фаза.

Овој 36-ти самит ќе остане запаметен не само по огромните финансиски обврски, туку и по јасната порака дека Европа повеќе не може да се потпира безусловно на американскиот безбедносен чадор.

Или, барем, тоа е еден од главните агли од кои може да се читаат заклучоците од Анкара.

Декларацијата од Анкара и новите обврски

Официјалниот текст на Декларацијата од Самитот во Анкара ја потврдува „железната посветеност“ на НАТО кон колективната одбрана.

Сепак, зад дипломатскиот јазик стојат огромни финансиски обврски.

Сојузниците се обврзаа на пакет од 70 милијарди евра за воена опрема, обука и помош за Украина за 2026 година.

Дополнително, најавено е дека најмалку истото ниво на поддршка треба да продолжи и во 2027 година.

Европа и Канада со историско зголемување на трошоците

Во декларацијата се наведува дека европските сојузници и Канада ги зголемиле инвестициите во основните одбранбени потреби за повеќе од 139 милијарди долари во 2025 година.

Тоа претставува речиси 20 проценти повеќе во споредба со претходната година.

Практично, ова е сигнал дека европските земји влегуваат во нова ера на воено планирање.

По години критики од Вашингтон, европските членки на НАТО сега се соочуваат со реалноста дека безбедноста повеќе нема да биде евтина.

Нови нафтоводи, складишта и воена инфраструктура

Еден од поважните заклучоци од Самитот е и најавата за голема инфраструктурна експанзија.

Сојузниците планираат инвестиција од 27 милијарди евра за модернизација на складиштата и дистрибутивната мрежа за гориво.

Во план се и нови нафтоводи кон источното крило на Алијансата.

Ова покажува дека НАТО не размислува само за оружје, туку и за логистиката што е потребна за долгорочна воена подготвеност.

Одбранбената индустрија добива нова улога

На Форумот за одбранбена индустрија беше најавен нов бран набавки вреден над 50 милијарди долари.

Средствата треба да се насочат кон системи за прецизни удари, интегрирана воздушна и ракетна одбрана, беспилотни системи и напредни технологии за разузнавање.

Пораката е јасна.

Следните години НАТО ќе мора да покаже дека големите ветувања може брзо да се претворат во оружје, муниција и реална воена способност.

Трамп повторно во центарот на вниманието

Додека НАТО се обидуваше да испрати слика на единство, американскиот претседател Доналд Трамп повторно го презеде центарот на вниманието.

Тој настапи во својот препознатлив стил, директно и конфронтирачки.

Трамп не пропушти да ги присвои заслугите за европското зголемување на воените буџети.

Во своите настапи, тој им порача на европските лидери дека Америка повеќе нема да биде нивната „касичка-прасичка“.

Според неговата порака, Европа почнала сериозно да плаќа за одбраната затоа што Вашингтон ја принудил на тоа.

Остри пораки за Иран

Посебно остар беше јазикот на Трамп кога зборуваше за Блискиот Исток.

На прес-конференцијата со генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, тој го прогласи договорот со Иран за завршен.

Трамп ги нападна иранските лидери со навредливи квалификации и порача дека повеќе не сака да преговара со Техеран.

Според него, секој нов обид за договор со Иран би бил „губење време“.

Гренланд повторно како точка на судир

Трамп повторно ја отвори и темата за Гренланд.

Тој сугерираше дека островот треба да биде под контрола на САД, а не на Данска.

Таквата изјава очекувано предизвика незадоволство кај данската делегација.

Од данска страна повторно беше испратена порака дека нивната територија не е на продажба.

Закани и кон Шпанија

Трамп беше остар и кон дел од европските земји.

Особено ја критикуваше Шпанија, поради наводно ограничување на користењето на воздушниот простор во екот на блискоисточните тензии.

Тој се закани со прекин на трговските односи со Мадрид и порача дека ќе се погрижи Шпанија да заработува многу помалку од САД.

Со тоа уште еднаш покажа дека трансатлантските односи сè повеќе добиваат трансакциски карактер.

Што значи Анкара за иднината на НАТО?

Самитот во Анкара ја означи транзицијата кон она што дел од аналитичарите го нарекуваат „НАТО 3.0“.

Ерата во која Европа очекуваше Америка безусловно да се грижи за нејзината безбедност е практично завршена.

Со огромните буџети, Европа започнува процес на градење посериозна сопствена одбранбена индустриска база.

Во исто време, Вашингтон сè повеќе гледа кон Индо-Пацификот и кон предизвикот што го претставува Кина.

Единството сега се мери во пари

Трансатлантските односи веќе не се потпираат само на романтизирани идеи за заеднички вредности.

Сојузниците сега мора да покажуваат бројки.

Единството на Алијансата сè повеќе ќе се мери преку проценти од БДП издвоени за одбрана, преку муниција, капацитети и подготвеност.

Анкара покажа дека НАТО опстојува.

Но, цената за тоа опстојување е радикална трансформација.

Во тој процес, Турција како домаќин ја зацврсти својата улога како важен геополитички мост и сила што Алијансата не може да ја игнорира.