ЕУ подготвува нов модел за проширување: Постепена интеграција, помалку можности за блокади и построги проверки за кандидатите

ЕУ подготвува нов модел за проширување, кој треба значително да го промени начинот на кој земјите-кандидатки се приближуваат до членство.

Еврокомесарката за проширување Марта Кос денеска во Загреб ги претстави главните насоки на идната реформа.

Планот предвидува постепена интеграција, построги проверки и промени во функционирањето на самата Европска Унија.

Кос оцени дека Европа се наоѓа пред нов „Хелсиншки момент“, сличен на периодот што му претходеше на големото проширување по Студената војна.

„Светот се промени, мора да се промени и проширувањето“

„Светот се промени, а проширувањето мора да се промени со него“, порача Кос на Конференцијата на хрватските амбасадори.

Европската комисија разгледува како би функционирала Унијата со повеќе од 30 земји-членки.

Прашањето треба да биде една од важните теми и на дебатата меѓу лидерите на ЕУ во октомври.

Кос издвои четири главни области.

Станува збор за внатрешни реформи во ЕУ, посилни демократски заштитни механизми, постепена интеграција и преодни мерки за идните членки.

Една држава потешко би можела да ги блокира сите останати

Една од најзначајните најавени промени се однесува на начинот на одлучување во ЕУ.

Кос смета дека Унијата мора да стане пофлексибилна и поефикасна.

Според неа, тоа може да значи намалување на бројот на области во кои една земја-членка може сама да блокира одлука на сите останати.

Таа смета дека ваквите промени можат да се направат и без отворање на основните договори на ЕУ.

Ова прашање е особено важно за земјите-кандидатки, бидејќи сегашниот систем овозможува билатерални и политички блокади во повеќе фази од процесот.

Построги проверки и по членството

Вториот голем сегмент се однесува на владеењето на правото и демократските стандарди.

Кос порача дека Брисел сака посилни механизми за да спречи назадување кај идните земји-членки.

„Мора да се осигураме дека нема да примиме тројански коњи“, рече таа, осврнувајќи се на досегашните проблеми со почитувањето на европските вредности во дел од членките.

Тоа би можело да значи дека одредени заштитни механизми ќе важат и откако една земја ќе стане членка.

Ваквиот пристап, сепак, отвора и дилема дали новите членки би биле ставени во понеповолна позиција од старите.

Наместо „сè или ништо“ – постепено влегување во ЕУ

Една од најголемите промени би била напуштањето на досегашната логика според која кандидатот ги добива речиси сите права дури по целосното членство.

Кос се заложи за многу поголема постепена интеграција.

Тоа би значело земјите-кандидатки да добиваат конкретни придобивки уште додека преговараат.

Некои форми веќе постојат.

Земјите од Западен Балкан постепено се поврзуваат со единствениот европски пазар, а Северна Македонија веќе е вклучена во дел од механизмите што треба да ја приближат кон Унијата.

Црна Гора и Албанија најнапред, Украина и Молдавија забрзуваат

Кос го издвои напредокот на Црна Гора, која во моментов е најнапредниот кандидат.

Таа го истакна и напредокот на Албанија во областа на владеењето на правото.

Според неа, значителен технички напредок имаат и Украина и Молдавија.

Процесот на проширување повторно добива силен политички импулс, откако во изминатите години беше речиси целосно закочен.

Што може да значи новиот модел за Македонија?

За Македонија особено важна би била идејата за постепена интеграција.

Тоа потенцијално би овозможило земјата да добива повеќе права и пристап до европски политики и пазари пред формалното членство.

Истовремено, построгите проверки значат дека реформите во правосудството, институциите и владеењето на правото би добиле уште поголемо значење.

Кос неодамна во Скопје порача дека реформите и постепената интеграција остануваат клучни делови од европскиот пат на земјата.

Сепак, станува збор за концепт што допрва треба да биде разработен и политички усогласен меѓу земјите-членки.

Големата дебата следува во октомври

Европската комисија треба дополнително да ги разработи предлозите пред дебатата на европските лидери.

Едно од клучните прашања ќе биде како да се прими нов бран членки без Унијата да стане нефункционална.

Ќе се разгледува и влијанието врз европскиот буџет, земјоделската политика и распределбата на европските фондови.

Со тоа, ЕУ подготвува нов модел за проширување во кој членството повеќе не би се гледало исклучиво како крајна точка, туку како постепен процес на интеграција.