Во Скопје нè убедуваат дека сме на пат кон ЕУ, во Брисел Македонија ја нема меѓу фаворитите за проширување
12/10/2026 12:04
Македонија и евроинтеграциите денес изгледаат сосема различно во зависност од тоа дали европските функционери зборуваат во Скопје или во Брисел.
Кога доаѓаат во Македонија, пораките се охрабрувачки.
Реформската агенда напредува. Планот за раст е успешен. Европската иднина на земјата не се доведува во прашање. Македонија припаѓа во Европската Унија.
Но кога европските лидери ќе заминат од Скопје и во Брисел ќе почнат да зборуваат за конкретните планови за проширување, сликата станува поинаква.
Во најновата стратегија на Европската комисија, Марта Кос јасно издвојува четири држави како „фронтранери“ во процесот: Црна Гора, Албанија, Молдавија и Украина.
Македонија ја нема. Никој не ја спомнува Македонија и евроинтеграциите
И токму тука започнува вистинската приказна за тоа колку денешното проширување навистина се води според реформите, а колку според геополитичките и стратешките интереси на Европската Унија.
Четири фаворити – Македонија не е меѓу нив
На 6 октомври, при презентацијата на новата политика за подготовка на ЕУ за идното проширување, Марта Кос ги именуваше четирите најнапредни кандидати.
Црна Гора.
Албанија.
Молдавија.
Украина.
За овие земји Европската комисија планира да подготви посебни индикативни патокази со конкретни следни чекори, рокови и обврски, доколку го задржат реформскиот моментум.
Македонија не е меѓу нив.
Тоа е тешко да се игнорира ако се знае дека земјата има кандидатски статус уште од 2005 година, а скрининг-процесот го заврши во декември 2023 година.
Молдавија и Украина станаа кандидати дури во 2022 година.
Денес тие се во групата за која Брисел веќе подготвува следна фаза.
Македонија – не.
Кога Кошта дојде во Скопје, реформите беа добри
Во јуни во Скопје дојде претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта.
Неговата порака беше речиси школски пример за двојната слика на македонските евроинтеграции.
Од една страна, Кошта ја поздрави посветеноста на Македонија кон реформите и конкретниот напредок во реформската агенда.
Тој го пофали и целосното усогласување на Македонија со заедничката надворешна и безбедносна политика на ЕУ, оценувајќи дека тоа покажува јасна стратешка ориентација на земјата.
Но веднаш потоа следуваше условот.
Кошта порача дека договорените уставни измени остануваат „единствениот пат напред“ за формално продолжување на пристапните преговори за Македонија и евроинтеграциите.
Значи, од Брисел не доаѓа порака дека Македонија не спроведува реформи.
Напротив.
Пораката е дека реформите сами по себе не се доволни.
Фон дер Лајен ја донесе истата порака
Истата формула ја слушнавме и при неодамнешната посета на претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен.
На 2 октомври таа повторно кажа дека Македонија припаѓа во Европската Унија.
Го пофали Планот за раст и рече дека земјата го претворила во „вистински успех“.
Зборуваше за нови европски инвестиции и за постепеното интегрирање на Македонија во европските системи.
Но повторно дојде истиот додаток.
Постои „еден клучен чекор“ што Македонија треба да го направи за да продолжи напред.
Уставните измени.
Уште поинтересна беше нејзината изјава кога беше директно прашана зошто Македонија ја нема во групата на четирите држави за кои ЕУ подготвува патокази.
Фон дер Лајен одговори дека, штом сегашната ситуација биде „одблокирана“, Македонија може многу брзо да напредува затоа што веќе интензивно работи на реформите.
Таа дури оцени дека досега направеното е „импресивно“.
Повторно истиот парадокс.
Реформите се пофалени.
Подготвеноста не е главната пречка.
Македонија е надвор од првата група затоа што политичкиот процес останува блокиран.
Тогаш чија е всушност блокадата?
Тука веќе станува тешко целиот проблем да се опишува само како „спор меѓу Македонија и Бугарија“.
Бугарија првично го постави условот.
Но денес уставните измени не ги бара само Софија.
Ги бара Европскиот совет, Европската комисија, ги повторуваат Кошта, Фон дер Лајен и другите највисоки претставници на Унијата.
Условот е вграден и во европската преговарачка рамка. Европската комисија и официјално наведува дека Македонија треба да ги усвои договорените уставни измени за вклучување на Бугарите, согласно заклучоците на Советот од јули 2022 година.
Оттука, во политичка смисла, Бугарија веќе не изгледа како држава што самостојно ја држи Македонија во блокада.
Таа сè повеќе изгледа како држава што спроведува услов кој Европската Унија го прифатила како сопствен.
Ако сакаме да го кажеме поостро – постапките и пораките од Брисел оставаат простор за заклучок дека Софија во ова прашање не дејствува сама, туку го спроведува она што веќе е политички одобрено „од горе“.
Не постои документ што вели дека Брисел ѝ наредува на Бугарија да ја блокира Македонија.
Но политичкиот ефект е токму таков.
Бугарскиот услов денес е европски услов.
Ако Македонија ги спроведува реформите, зошто не е меѓу четирите?
Ова е суштинското прашање што го отвора изјавата на Марта Кос.
Брисел повеќепати оценува дека Македонија остварува напредок.
Кошта зборува за „конкретен напредок“.
Фон дер Лајен зборува за успешен План за раст и „импресивна“ досегашна работа.
Самата Европска комисија ја вбројува Македонија меѓу земјите кои добиваат средства од Планот за раст затоа што исполнуваат конкретни реформски услови.
Сепак, кога се определуваат државите што треба да бидат најблиску до следното проширување, Македонија исчезнува од списокот.
Тоа значи дека повеќе не е доволно да се зборува само за „заслуги“.
И самата Европска Унија сега отворено признава дека во равенката влегуваат и нејзините стратешки интереси.
Enlargement is on the move.
Four accession conferences in sight with Montenegro, Albania, Ukraine and Moldova. Our frontrunners are delivering, and so are we.
Progress must go hand in hand with strategic alignment and respect for the rule of law.
Марта Кос ја кажа клучната реченица: геополитиката одредува колку итно треба да се дејствува
Кос неодамна беше многу директна.
Според неа, проширувањето останува процес заснован на заслуги.
Но истовремено рече дека геополитиката определува зошто проширувањето е важно и колку итно ЕУ треба да дејствува.
Европската комисија оди уште подалеку.
Во официјалниот документ од 6 октомври проширувањето е наречено „геополитички императив“.
Како причини се наведуваат руската агресија врз Украина, нестабилноста во европското соседство и глобалната конкуренција.
Тоа суштински ја менува природата на процесот.
Реформите можеби и понатаму одредуваат дали една земја формално ги исполнува условите.
Но геополитиката очигледно одредува која земја е итна или привилегирана.
Украина е најдобриот доказ за новата логика
Украина е најочигледниот пример.
Земјата се наоѓа во активна војна.
Нејзините институции, економија, инфраструктура, буџет и демографија функционираат во услови што не можат реално да се споредуваат со класичниот пристапен процес низ кој минуваа државите од Централна и Источна Европа.
Тоа не значи дека Украина не спроведува реформи.
Европската комисија оценува дека таа постигнала значителен напредок и токму затоа ја вбројува меѓу четирите фронтранери.
Но невозможно е да се игнорира причината зошто токму Украина денес има ваква политичка тежина.
Не станува збор само за економска конвергенција.
Станува збор за војната со Русија.
За источната граница на Европа, за безбедноста, за енергетиката, за руското влијание, за стратешкото врзување на Украина за Западот.
Самата Европска комисија го наведува токму рускиот напад врз Украина како една од главните причини зошто проширувањето сега е геополитички приоритет.
Од економска унија кон политичко-безбедносен проект
Токму тука се гледа најголемата промена во Европската Унија.
ЕУ историски не е НАТО и не е воена алијанса.
Таа останува политичка и економска унија изградена околу единствениот пазар, заедничкото законодавство, институциите и економската интеграција.
Но денешната политика на проширување сè повеќе добива безбедносна логика која порано беше многу помалку изразена.
Украина и Молдавија не се само идни пазари или кандидати кои го усогласуваат законодавството.
Тие се дел од источниот геополитички простор што ЕУ сака трајно да го врзе кон себе.
Молдавија, на пример, веќе има Партнерство за безбедност и одбрана со ЕУ и значителна финансиска помош преку Европскиот мировен инструмент.
Тоа покажува дека проширувањето сè повеќе се преплетува со безбедносната политика.
ЕУ не станала НАТО.
Но нејзиното проширување веќе не може да се разгледува само како економски и институционален проект.
Сè повеќе станува инструмент на европската геополитика.
Правилата се исти на хартија, но приоритетите не се исти
Брисел ќе продолжи да повторува дека процесот е меритократски.
И формално тоа е точно.
Секоја земја треба да ги исполнува критериумите.
Но сегашната политика покажува уште нешто.
Не сите кандидати имаат иста стратешка вредност во ист момент.
Украина и Молдавија се стратешки итни поради источната безбедност.
Црна Гора е најнапредната во класичниот преговарачки процес.
Албанија доби силен политички и преговарачки моментум.
А Македонија?
Македонија има повеќе од две децении кандидатски статус.
Го има завршено скринингот.
Нејзината реформска агенда добива позитивни оценки.
Целосно е усогласена со надворешната и безбедносната политика на ЕУ.
И сепак не е во групата на четирите држави за кои Брисел веќе подготвува следни патокази.
Во Скопје зборуваат за реформи, а секогаш завршуваат со Бугарија
Ова можеби е најважниот сигнал.
Европските функционери не доаѓаат во Скопје и не велат: Македонија е далеку од ЕУ затоа што не спроведува ништо.
Напротив.
Ги фалат реформите.
Го фалат Планот за раст.
Го поздравуваат усогласувањето со европската надворешна политика.
Потоа разговорот секогаш завршува на истото место.
Уставни измени.
Дијалог со соседите.
Одблокирање на процесот.
Тоа покажува дека проблемот со Македонија во оваа фаза не е само технички или реформски.
Тој е политички.
А политичкиот услов кој го постави Бугарија денес има целосна поддршка од европските институции.
Македонија треба да знае каде навистина стои
По повеќе од 20 години кандидатски статус, македонската јавност заслужува реална слика за процесот.
Не уште една дипломатска порака дека „иднината е европска“.
Тоа го слушаме со години.
Многу поважни се постапките.
А постапките во моментов покажуваат дека кога се прави првата листа на земји кои треба најбрзо да се движат кон ЕУ, Македонија не е на неа.
Не затоа што Брисел тврди дека реформите не напредуваат.
Туку затоа што европската политика на проширување денес има и друг критериум – сопствениот стратешки интерес.
И тука лежи суштинскиот проблем за Македонија и евроинтеграциите.
Во Скопје охрабрување, во Брисел – геополитика
Кога европските лидери доаѓаат во Македонија, нè уверуваат дека земјата припаѓа во ЕУ.
Кога заминуваат, фокусот се враќа кон Црна Гора, Албанија, Молдавија и Украина.
Последната изјава на Марта Кос само го направи тоа повидливо.
Европската Унија повеќе не го гледа проширувањето само низ бројот на затворени поглавја, усвоени закони или спроведени економски реформи.
Го гледа и низ безбедноста, низ геополитиката, преку односот со Русија, низ сопствените стратешки интереси.
Во таква Европа, правилата можеби формално се исти за сите, но политичките приоритети очигледно не се.
И токму затоа Македонија и евроинтеграциите повеќе не можат да се анализираат само преку прашањето дали сме исполниле уште една реформа.
Многу поважно е нешто друго:
**Каде навистина се наоѓа Македонија на листата на стратешките интереси на Европската Унија?**
Македонија и евроинтеграциите денес изгледаат сосема различно во зависност од тоа дали европските функционери зборуваат во Скопје или во Брисел.
