Балканот гласа: Србија решава за ерата на Вучиќ, Бугарија меѓу Москва и Западот

Избори во Србија и Бугарија се одржуваат денеска во политички момент кој може значително да влијае врз идниот курс на двете балкански држави.

Во Србија граѓаните избираат нов парламент на предвремени избори, во најсериозниот политички тест за системот изграден околу Александар Вучиќ во последната деценија.

Во Бугарија, пак, се избира нов претседател во трка во која едно од главните прашања е односот кон Русија, војната во Украина и идната позиција на земјата во рамките на Европската Унија и НАТО.

Србија: Избори што личат на референдум за Вучиќ

Во Србија на гласачкото ливче има 18 изборни листи кои се борат за 250 места во Народното собрание.

Сепак, главната политичка пресметка е меѓу листата поврзана со Александар Вучиќ и студентското движење кое произлезе од повеќемесечните антивладини протести.

Протестите започнаа по трагедијата на железничката станица во Нови Сад во ноември 2024 година, во која загинаа 16 лица, а подоцна прераснаа во пошироко движење против корупцијата и начинот на функционирање на институциите.

Вучиќ, кој минатиот месец поднесе оставка од претседателската функција, сега се обидува политичкото влијание да го продолжи преку премиерската позиција доколку неговата листа обезбеди мнозинство.

Студентите се најголемиот предизвик за власта во повеќе од една деценија

Студентската листа настапува со пораки за борба против корупцијата, посилни институции и промена на политичкиот модел во земјата.

На листата има експерти, лекари, професори, земјоделци, спортисти и други јавни личности, а не само студенти.

Предизборните истражувања покажуваа тесна трка. Дел од анкетите ѝ даваа предност на листата на Вучиќ, додека други покажуваа дека студентскиот блок може сериозно да го загрози долгогодишното владеење на неговиот политички табор.

Иднината на Србија: ЕУ, Русија или продолжување на балансот?

Резултатот ќе биде важен и за надворешната политика на Србија.

Вучиќ со години се обидува да одржува рамнотежа меѓу Европската Унија, Русија и Кина. Србија формално останува кандидат за членство во ЕУ, но истовремено одржува блиски односи со Москва и Пекинг.

Промена на власта би можела да донесе посилен акцент на европските интеграции, владеењето на правото и реформите, иако точниот надворешнополитички курс ќе зависи од тоа кој ќе може да формира парламентарно мнозинство.

Победа на блокот на Вучиќ, пак, би значела продолжување на моделот на балансирање меѓу Истокот и Западот и неговото силно влијание врз српската политика.

Бугарија избира претседател

Во соседна Бугарија денеска се одржува првиот круг од претседателските избори, на кои учествуваат 27 кандидатски двојки.

Главни фаворити се актуелната претседателка Илијана Јотова и поранешниот технички премиер Андреј Ѓуров.

Анкетите пред изборите ѝ даваа значителна предност на Јотова, но поради големиот број кандидати се очекува втор круг на 1 ноември.

Бугарија поделена околу Русија и Украина

Претседателската функција во Бугарија има претежно институционална и репрезентативна улога, но претседателот е врховен командант, може да стави вето на закони и има влијание врз надворешнополитичките дебати.

Поради тоа, денешните избори имаат поголемо политичко значење од формалните овластувања на функцијата.

Јотова се залага за поголем дипломатски ангажман за завршување на војната во Украина и за подобрување на односите со Русија.

Ѓуров, од друга страна, застапува појасно проевропска и проатлантска политика, продолжување на поддршката за Украина и поцврста соработка со НАТО.

Тест и за власта на Румен Радев

Претседателските избори се и прв голем тест за политичката сила на премиерот Румен Радев по убедливата победа на неговата „Прогресивна Бугарија“ на парламентарните избори во април.

Победа на Јотова би значела дека политичкиот блок околу Радев дополнително го зацврстува своето влијание врз бугарските институции.

Победа на Ѓуров, пак, би покажала дека проевропската опозиција сè уште има значителен капацитет да му се спротивстави на новиот политички центар на моќ.

Два избори, две различни дилеми – иста геополитичка позадина

Србија и Бугарија денеска гласаат на различни избори, но зад двете гласања стои слично прашање – каква ќе биде нивната позиција во Европа во период на војна, економска неизвесност и сè поголема поделба меѓу Москва и Западот.

За Србија изборите можат да покажат дали политичкиот модел на Вучиќ ќе продолжи или ќе започне нов период на поделба на политичката моќ.

За Бугарија гласањето ќе покаже колкава поддршка има политиката на поголема дистанца од конфронтацијата со Москва, а колкава линијата на цврсто врзување со ЕУ, НАТО и Украина.

Изборите во Србија и Бугарија затоа денеска се многу повеќе од национални политички натпревари – нивните резултати ќе дадат важен сигнал за насоката во која ќе се движи Балканот во следните години.