ЦИА ја укина „библијата на факти“: „World Factbook“

06/04/2026 12:27

Светот останува без „библијата на факти“, ЦИА го укинува светскиот именик

По пет децении слободен пристап до проверени информации за секоја држава, американското разузнавање го затвора познатиот „Светски именик на факти“ (World Factbook). Потегот доаѓа во време кога интернетот е преплавен со дезинформации и вештачка интелигенција.

Крај на една ера за истражувачите и студентите

Ако сте оделе на училиште по 1975 година, веројатно сте се сретнале со публикацијата на ЦИА што служеше како глобална референтна мапа за планетава и нејзините жители. Без разлика дали сте ја читале од дискета, ЦД-ром или сте ги прелистувале печатените карти, именикот беше незаменлив извор за милиони ученици, студенти, новинари и истражувачи.

На 4 февруари, администрацијата на Трамп ненадејно го укина овој општо прифатен извор на информации за знамињата, народите, обичаите, војските и границите. ЦИА го претстави потегот како чекор на напредок, велејќи дека основната мисија на агенцијата се променила.

Од Перл Харбор до интернет ерата

Корените на именикот се во јапонскиот напад на Перл Харбор (1941), кој претставуваше разузнавачки неуспех што инспирираше покоординиран пристап кон собирање информации за непријателите. Во 1947 година, задачата за собирање основни разузнавачки податоци за другите држави ѝ беше доделена на новоформираната ЦИА.

Во 1971 година се појави јавната верзија, а четири години подоцна беше пуштена во јавност – во период кога Конгресот ги откриваше злоупотребите на американските разузнавачки агенции, вклучително и на ЦИА.

„Слободните општества се темелат на вистината“

„Ги споделуваме овие факти со луѓето од сите нации во верувањето дека знаењето на вистината е темелот на слободните општества“, пишуваше ЦИА во своите страници. Агенцијата се збогува со пораката: „Останете љубопитни“.

Но, како што забележуваат многумина, на интернет исполнет со неточности и вештачка интелигенција, ќе биде тешко да се открие што е вистина.

Жал за изгубената ризница

Вестите за укинувањето ги шокираа не само американските студенти и истражувачи, туку и јавноста во странство. На социјалните мрежи, корисниците на Редит си ги споделуваа архивираните верзии и брзаа да пронајдат други извори на непристрасни информации.

Изабел Алтамирано, библиотекарка на Универзитетот Обурн во Алабама, вели дека информациите сè уште постојат, но „ќе биде потешко да се најдат“. Таа на 4 февруари мораше набрзина да го избрише именикот од списокот на ресурси за нејзините студенти.

Критичар: Никогаш не бил неутрален

Професорот Биној Кампмарк од Технолошкиот универзитет Ројал Мелбурн во Австралија смета дека жалењето е „неоправдано“. Според него, именикот никогаш не бил неутрален, бидејќи го составувале луѓе со тајни агенди.

Последното издание од 4 февруари е веќе застарено. На пример, за Иран сè уште е наведен ајатолахот Али Хаменеи како врховен водач, иако тој наводно бил убиен на 1 март во напади на САД и Израел.