Анализа на изборите во Бугарија: Од убедлива победа пред шест месеци до масовна демобилизација – Радев и Јотова загубија над 900.000 гласа

Изборите во Бугарија отворија сериозно прашање за политичката мобилизација околу Румен Радев и неговата долгогодишна соработничка Илијана Јотова.

Само шест месеци претходно, на парламентарните избори од 19 април 2026 година, „Прогресивна Бугарија“ на Радев освои 1.444.920 гласа, односно 44,59 проценти, и доби 131 од 240 пратенички места.

На претседателските избори во октомври, Јотова освои околу 528.000 гласа и 34,76 проценти во првиот круг. Разликата во однос на априлската поддршка изнесува повеќе од 916.000 гласа.

Јотова не беше нов кандидат – таа веќе беше претседател

Овој пад е уште поинтересен ако се земе предвид дека на изборите во Бугарија, Јотова не беше ново и непознато лице за бугарските гласачи.

Таа со години беше политички партнер на Радев. Во 2016 година беше избрана за потпретседател заедно со него, а во 2021 година повторно ја освоија довербата на гласачите за втор мандат.

По оставката на Радев во јануари 2026 година, Јотова ја презеде претседателската функција и веќе беше шеф на државата кога „Прогресивна Бугарија“ убедливо победи на парламентарните избори во април.

Затоа не станува збор за кандидат кој допрва требаше да стане препознатлив. Јотова веќе беше едно од најпознатите лица на политичкиот проект околу Радев и во моментот на априлската победа ја извршуваше функцијата претседател.

Во 2016 година Радев и Јотова освоија повеќе од два милиони гласа

Историската споредба дополнително ја покажува големината на политичката демобилизација.

Кога Румен Радев првпат беше избран за претседател во 2016 година, тој и Јотова во вториот круг освоија 2.063.032 гласа, односно 59,37 проценти.

Пет години подоцна, на изборите во Бугарија во 2021 година, Радев и Јотова повторно победија убедливо. Во вториот круг добија 1.539.650 гласа, или 66,72 проценти.

Сега, кога Јотова самостојно се бори за претседателската функција што веќе ја извршува, во првиот круг зад неа застанаа околу 528.000 гласачи.

Тоа е повеќе од 1,53 милиони гласа помалку во однос на победата на тандемот Радев–Јотова во 2016 година и повеќе од еден милион помалку во однос на нивниот реизбор во 2021 година.

Од 1,44 милиони во април до 528.000 во октомври

Најрелевантната споредба за актуелната политичка состојба, сепак, е онаа меѓу април и октомври 2026 година.

Во април политичкиот проект на Радев успеа да мобилизира речиси милион и пол Бугари.

Во октомври, неговата долгогодишна политичка партнерка, актуелен претседател и кандидат поддржан од истиот политички блок, доби само нешто повеќе од половина милион гласови.

Тоа значи дека за шест месеци Радев и Јотова не успеале повторно да мобилизираат повеќе од 900.000 гласачи.

Што ги демотивираше Бугарите?

Најголемиот сигнал не е само процентот на Јотова, туку фактот што огромен број гласачи останаа дома.

На парламентарните избори во април излезноста беше нешто над 51 процент. На претседателските избори во октомври таа падна на околу 22 проценти.

Тоа значи пад од речиси 29 процентни поени за само шест месеци.

Разликата е преголема за целосно да се објасни само со тоа што парламентарните и претседателските избори се различни.

Да, различни се. Но исчезнувањето на повеќе од 900.000 гласа од политичката мобилизација околу еден ист блок е премногу голема бројка за да се сведе само на типот на изборите.

Особено затоа што Јотова не беше политички аутсајдер, туку актуелен претседател и најдолгогодишен политички партнер на Радев.

Можно објаснување: априлскиот протестен глас не станал трајна лојалност

Едно од можните објаснувања е дека значителен дел од гласовите за „Прогресивна Бугарија“ во април не биле цврсто партиско гласачко тело.

Радев влезе на парламентарните избори во период на долготрајна политичка нестабилност и силно незадоволство од традиционалните партии. Дел од неговата поддршка можела да биде протестен глас – поддршка за промена, а не трајна идеолошка лојалност кон новата политичка структура.

Шест месеци подоцна, кога политичкиот проект веќе беше на власт, истиот мотив за протест можеби повеќе не постоел.

Од алтернатива до власт за само неколку месеци

Во април Радев настапуваше како алтернатива на политичкиот систем кој со години произведуваше избори без стабилни влади.

По победата, неговиот блок доби апсолутно парламентарно мнозинство и ја презеде одговорноста за управување со државата.

Со тоа политичката позиција се менува. Гласачот повеќе не оценува само ветување за промена, туку и конкретни резултати од владеењето.

Падот на мобилизацијата може да биде првиот сигнал дека дел од гласачите кои во април го поддржале Радев не се убедени дека истата поддршка автоматски треба да се пренесе и врз Јотова.

Јотова не успеа целосно да го наследи личниот политички капитал на Радев

Тука се појавува уште една важна можност.

Румен Радев речиси девет години беше централна политичка фигура во Бугарија и изгради сопствена политичка препознатливост далеку над функцијата претседател.

Јотова беше негов потпретседател, потоа претседател и дел од истиот политички проект. Но изборните бројки покажуваат дека политичкиот капитал на Радев не се префрлил автоматски врз неа.

Во 2021 година за тандемот Радев–Јотова гласаа 1.539.650 луѓе. Во 2026 година, кога Јотова е носител на кандидатурата, бројката во првиот круг е речиси трипати помала.

Не гласале за друг – многумина едноставно останале дома

Особено важно е што падот не значи дека сите овие гласачи преминале кај противникот.

Главниот конкурент Андреј Ѓуров освои околу 31,95 проценти и остана само неколку процентни поени зад Јотова.

Најголемата „партија“ на овие избори всушност беа граѓаните кои не излегоа да гласаат.

Тоа повеќе личи на масовна демобилизација и политичка апатија отколку на целосно прелевање на гласачите од Радев кон една конкретна политичка опција.

Четири бројки ја покажуваат промената

2016 – Радев и Јотова: 2.063.032 гласа во вториот круг.
2021 – Радев и Јотова: 1.539.650 гласа во вториот круг.
април 2026 – „Прогресивна Бугарија“: 1.444.920 гласа.
октомври 2026 – Јотова: околу 528.000 гласа во првиот круг.

Методолошки, овие бројки не се целосно споредливи бидејќи станува збор за различни видови избори и различни изборни кругови.

Но политичкиот тренд е тешко да се игнорира: огромната мобилизација околу Радев не се повтори кога неговата долгогодишна политичка партнерка побара сопствен претседателски мандат.

Вториот круг ќе покаже колку е длабок падот

Јотова сè уште има можност значително да го зголеми бројот на гласови во вториот круг.

Токму затоа гласањето на 1 ноември ќе даде појасен одговор дали нискиот резултат во првиот круг бил последица на апатија и слаба мобилизација или станува збор за подлабоко губење на поддршката за политичкиот проект на Радев.

Ако повторно се мобилизираат стотици илјади од априлските гласачи, тогаш првиот круг може да се покаже како предупредување, а не како траен политички пад.

Ако останат дома, тогаш изборите во Бугарија ќе покажат нешто многу позначајно: дека само шест месеци по убедливата победа, Радев и Јотова не успеале да задржат повеќе од 900.000 гласачи кои претходно стоеле зад нивниот политички проект.

Д.Т.