Ердоган го направи чекорот за Вселенската патријаршија
22/06/2026 8:18
Историски пресврт: Ердоган нареди преговори за отворање на Халки семинаријата
По повеќе од половина век прекин, Турција го направи најсериозниот чекор досега кон повторно активирање на Халки Теолошката семинарија – духовниот и образовен центар на Вселенската патријаршија. Според меѓународни и турски извори, претседателот Таип Реџеп Ердоган наредил започнување на официјални преговори за повторно отворање на институцијата, која е затворена уште од 1971 година.
Зошто токму сега?
Одлуката доаѓа во пресрет на самитот на НАТО, кој следниот месец ќе се одржи во Анкара, со учество на американскиот претседател Доналд Трамп. Токму Трамп, според изворите, го покренал прашањето за семинаријата за време на разговорите со Ердоган, ставајќи го на маса едно од најчувствителните прашања во односите меѓу Анкара, православниот свет, ЕУ и САД.
Институција со речиси два века историја
Халки Теолошката семинарија е основана во 1844 година на островот Хејбелијада, во Мраморното Море, во близина на Истанбул. Повеќе од сто години, ова училиште беше главниот образовен центар на Вселенската патријаршија, каде што се школувале православни свештеници, теолози и епископи од целиот свет. Меѓу најпознатите дипломци е и сегашниот Вселенски патријарх Вартоломеј, кој постојано го дефинираше повторното отворање на семинаријата како клучен услов за иднината на православието во Турција.
Зошто беше затворена?
Во 1971 година, турскиот Уставен суд пресуди дека сите приватни високообразовни институции мора да бидат поврзани со државните универзитети. Вселенската патријаршија одби да го прифати тој модел, бидејќи значеше директна државна контрола врз теолошкото образование. Семинаријата беше принудена да престане со работа и оттогаш не прима студенти – пример кој често се цитира како ограничување на верските права на православната заедница во Турција.
Што сега?
Митрополитот Халкедонски Емануел изјави дека претседателскиот декрет „претставува нова фаза во процесот“. Турскиот совет за високо образование веќе води разговори со претставници на Патријаршијата за идниот статус на институцијата. Се разговара за:
завршување на реставрацијата на комплексот,
правниот статус на семинаријата,
условите за прием на студенти,
образовната рамка.
Информациите укажуваат дека Халки би можел да се обнови како високообразовна институција со универзитетски статус, под надзор на турските власти, но со зачуван религиозен идентитет и улога во обуката на православното свештенство.
Геополитичко и симболично значење
Повторното отворање на Халки има значење многу подалеку од образованието:
За православниот свет, обновување на едно од најпрестижните теолошки училишта во историјата на Источната црква.
За Грција, долгоочекуван гест кон историското грчко православно наследство во Цариград.
За ЕУ и САД, показател за напредок во верските слободи и заштитата на правата на малцинствата во Турција.
Прв пат по 55 години
Доколку процесот биде успешен, гласовите на православните студенти по теологија повторно би можеле да се слушнат во салите на Халки следната академска година, за прв пат по педесет и пет години. Ова би бил настан од историско значење и за Вселенската патријаршија и за целото православно христијанство.
