И покрај сите контроверзии, Даниела Димовска избрана за претседател на Основниот кривичен суд

Судијката Даниела Димовска е избрана за претседател на Основниот кривичен суд Скопје на денешната седница на Судскиот совет.

Формално, станува збор за избор по спроведена постапка и јавен оглас. Но, суштински, оваа одлука отвора сериозни прашања за довербата во судството, за политичките сенки врз правосудниот систем и за начинот на кој во Македонија се напредува во судската хиерархија.

Димовска избрана по јавен оглас

На јавниот оглас за претседател на Основниот кривичен суд Скопје аплицирале двајца кандидати.

Тоа се Даниела Димовска, судијка и досегашен вршител на должност претседател на судот, и Ивица Стефановски, судија во истиот суд.

Претседателот на Комисијата за избор, Ивица Николовски, информирал дека двете пријави биле уредни.

Кандидатите ги поминале предвидените тестирања и интервјуа.

По усвојувањето на извештајот и спроведеното гласање, за претседател на Основниот кривичен суд Скопје е избрана Димовска.

Избор што доаѓа по низа контроверзии

Димовска пред една година беше избрана за в.д. претседател на Основниот кривичен суд Скопје.

Претходно беше судијка во Одделението за организиран криминал и корупција при истиот суд.

Но, нејзиниот избор не помина без реакции.

Уште при именувањето за в.д. претседател, таа ја доби довербата на 10 членови на Судскиот совет, додека двајца гласаа против.

За разлика од одлуката за распишување оглас за претседател, која помина формално, изборот за в.д. претседател беше проследен со жестока дискусија меѓу членките на Советот Антоанета Димовска и Тања Чачарова-Илиевска.

Токму затоа денешниот избор отвора ново прашање.

Што се промени за една година?

Дали дилемите што тогаш ги имале дел од членовите на Судскиот совет се надминати со аргументи, или пак во меѓувреме се промениле политичките и институционалните околности?

Јавноста има право да знае зошто избор што еднаш предизвикал сериозна расправа сега се претставува како нормален кадровски чекор.

Прашањето не е само дали има формална пречка

Во вакви случаи, формалната процедура не е единствениот критериум.

Судството не треба само да биде независно на хартија.

Тоа мора и да изгледа независно пред граѓаните.

Кога за едно име постојат повеќе јавни контроверзии, Судскиот совет има обврска да покаже повисок степен на транспарентност.

Не е доволно само да се каже дека кандидатот ги исполнува условите.

Потребно е да се објасни зошто токму тој кандидат ја добива довербата, особено кога претходно имало несогласувања околу истото име. А во јавноста се знаат нејзините тесни, фамилијарни врски со владеачката партија кои никогаш не беа демантирани.

Случајот со нејзиниот брат и предметот „Пулс“

Една од најчувствителните околности што ја следат Димовска во јавноста е поврзана со нејзиниот брат Драган Паунов.

Според објави во медиумите, Паунов е еден од двајцата даночни контролори од Регионалната дирекција Штип кои се осомничени за примање поткуп поврзано со случајот „Пулс“.

Во истиот контекст се споменува и синот на сопственикот на дискотеката „Пулс“, каде во пожарот животот го загубија 63 лица. Во јавноста беа изнесени и исечоци од комуникација во која братот на Димовска му ги најавува инспекциските контроли на газдата на „Пулс“, а во замена за информациите тој си бира луксузни часовници и други подароци.

Кривичниот совет на Основниот суд Кочани, според медиумските објави, ги одбил жалбите на ОЈО Кочани, кое барало ефективен притвор за осомничените даночни контролори.

Со тоа останала во сила мерката куќен притвор.

Ова не значи дека Димовска лично е дел од тој предмет.

Но, во момент кога нејзин близок член на семејството се споменува во истрага поврзана со една од најтешките трагедии во земјата, изборот за претседател на Кривичниот суд неизбежно отвора прашања за јавната доверба.

Обвинувања за политички врски и избор како 11-рангирана

Изборот на Димовска и претходно предизвикуваше реакции во јавноста, особено поради тврдењата дека како вршител на должност претседател на Кривичниот суд била поставена иако не била најдобро рангиран кандидат.

Во јавноста беа изнесени и обвинувања дека Димовска имала претходни политички врски со ВМРО-ДПМНЕ, меѓу кои и наводи дека била асистентка на поранешниот пратеник Влатко Ѓорчев. Дополнително, се споменуваше и дека нејзиниот сопруг работел во кабинетот на Тимчо Муцунски додека тој беше градоначалник на Општина Аеродром.

Овие наводи сами по себе не претставуваат доказ за незаконитост во изборот. Но, во услови на ниска доверба во судството, тие отвораат легитимна дилема дали Судскиот совет водел сметка не само за формалните услови, туку и за јавната перцепција за независноста на судот.

Токму затоа, изборот на Димовска не може да се гледа само како кадровска одлука. Тој се вклопува во пошироката слика за македонското судство, во кое секоја власт ветува департизација, а потоа јавноста повторно гледа имиња околу кои се отвораат сомнежи за политичка блискост.

Случајот со Стевчо Јакимовски

Димовска беше судијка и во предметот во кој градоначалникот на Карпош, Стевчо Јакимовски, беше осуден на затворска казна.

По нејзиниот избор за в.д. претседателка на Кривичниот суд, Јакимовски јавно тврдеше дека тоа е „награда“ за пресудата против него.

Но, кога вакви обвинувања се појавуваат во јавноста, институциите имаат обврска да одговорат со повеќе транспарентност.

Молкот или формалното повикување на процедура само дополнително ја продлабочува недовербата.

Од Кацарска до Димовска: истата дилема за политиката и судството

Случајот со Даниела Димовска неизбежно отвора паралела со судијката Добрила Кацарска.

Кацарска во јавноста беше перципирана како судијка која напредуваше по политички чувствителниот предмет за 27 април. Димовска, пак, сега се избира за претседател на Кривичниот суд во период кога јавноста ја поврзува со пресудата против Стевчо Јакимовски, како и со други контроверзии поврзани со нејзини блиски лица.

Во двата случаи, институциите може формално да тврдат дека сè е согласно процедура. Но, проблемот е подлабок. Кога судии што постапувале во политички чувствителни предмети потоа добиваат високи функции, јавноста добива впечаток дека судството не е целосно одвоено од политиката.

Тука разликата меѓу СДСМ и ВМРО-ДПМНЕ станува сè помала. Едните зборуваа за независно судство, а нивните критичари ги обвинуваа дека наградуваат судии блиски до нивната политичка агенда. Другите дојдоа со ветување за реформи, но сега се соочуваат со речиси исти обвинувања.

Затоа прашањето не е само дали Димовска ги исполнува формалните услови. Прашањето е дали ваквиот избор ја зголемува или дополнително ја урива довербата во судството.

Ист модел, различна власт

Токму затоа случајот со Димовска не треба да се гледа изолирано.

Дали во Македонија навистина се менува начинот на кој функционира судството, или само се менуваат политичките центри што имаат влијание врз него?

Кога СДСМ беше на власт, политичките противници зборуваа за наградување судии по чувствителни предмети.

Сега, кога ВМРО-ДПМНЕ е на власт, се појавуваат речиси идентични обвинувања, само со други имиња и други предмети.

Тоа е поразително за државата.

Судството не смее да биде ничија продолжена рака

Независното судство не смее да биде алатка ниту на СДСМ, ниту на ВМРО-ДПМНЕ, ниту на која било друга партија.

Судиите не смеат да бидат перципирани како луѓе кои напредуваат затоа што донеле пресуда што одговара на одреден политички центар.

Исто така, претседателските позиции во судовите не смеат да се гледаат како награда, порака или политички сигнал.

Кога тоа ќе се случи, дури и законски исправна одлука станува јавен проблем и не ја менува перцепцијата на јавноста за партизирано судство.

Што ги натера да го променат ставот?

Клучното прашање останува отворено.

Ако пред една година двајца членови на Судскиот совет гласаа против именувањето на Димовска за в.д. претседател на Кривичниот суд, што се промени денес?

Дали во меѓувреме биле расчистени дилемите?

Дали кандидатурата добила нови аргументи?

Или, пак, врз Судскиот совет постои притисок, политички или институционален, за одредени кадровски решенија?

Овие прашања не смеат да останат без одговор.

Не затоа што некој однапред треба да биде осуден, туку затоа што судството мора да биде над секој сомнеж.

Македонија заслужува судство без партиски сенки

Изборот на Даниела Димовска можеби формално е спроведен според процедура.

Но, прашањето е дали оваа одлука ја зголемува или дополнително ја урива довербата во судството.

Во земја во која граѓаните одамна не веруваат во независноста на правосудството, Судскиот совет мора да носи одлуки што не оставаат простор за сомнеж.

Македонија заслужува судство без партиски сенки.

Судството не смее да биде продолжена рака на ниту една власт.

Тоа мора да биде независна институција на граѓаните.