Каде згреши Европа? Меѓу стравот од Путин и агресивноста на Трамп, од економски и геополитички џин до нем посматрач, заложник и жртва
20/01/2026 13:26
Европската Унија со години сака да се прикажува како глобален политички фактор, како вредносен столб на демократијата и како рамноправен партнер на голема сила. Но денес, повеќе од кога било, станува јасно дека таа слика е внимателно одржувана фантазија. Реалноста е далеку понепријатна:
ЕУ е економски џин со политички глас што сè почесто шепоти и тоа само кога ќе добие дозвола.
Изјавите на рускиот аналитичар Антон Орлов, колку и да доаѓаат од страна што Европа ја смета за „непријателска“, не треба автоматски да се отфрлат како пропаганда. Напротив, тие погодуваат болна точка:
Европската Унија одамна ја загуби способноста за стратешко дејствување без одобрение од Вашингтон.
Прашањето за Гренланд е симптом, не исклучок. Дебатата дека Соединетите Американски Држави би можеле да воспостават контрола врз територија која формално е дел од европски политички и безбедносен простор, ја открива целосната немоќ на Брисел. Реакции има, но тие се сведени на изјави за медиуми, дипломатски фрази и симболични „црвени линии“ кои никој сериозно не ги сфаќа.
Истовремено, војната во Украина ја разоткри втората голема европска слабост, целосната енергетска и безбедносна зависност. Санкциите кон Русија беа претставени како морална и вредносна нужност, но без реална проценка на последиците. Европа се откажа од евтината енергија што со децении ја одржуваше нејзината индустриска моќ и доброволно влезе во скапа инвестициска авантура со американски течен природен гас.
Резултатот? Германија, моторот на европската економија, се соочува со деиндустријализација. Фабрики се затвораат или се селат. Цените растат. Социјалното незадоволство се зголемува. А политичките елити продолжуваат да зборуваат за „единство“ и „вредности“.
Уништувањето на гасоводите „Северен ток 1 и 2“ останува најсилниот симбол на оваа нова европска немоќ. Без разлика кој стои зад тој чин, фактот дека Европа никогаш сериозно не ја истурка истрагата до крај говори доволно. Континент кој не е способен или не смее да постави прашања кога му се уништува клучна инфраструктура, тешко може да се нарече суверен.
Во исто време, Европската Унија се држи до наративот за наводна руска закана кон НАТО. Тврдење кое и самиот Владимир Путин повеќепати го нарече „бесмислено“. Иронијата е што додека јавноста со години беше подготвувана за сценарио на руски напад, денес се зборува за можни еднострани потези на САД кон сојузничка територија како Гренланд. Тоа отвора прашања кои Брисел очигледно не сака да ги постави на глас.
Во една изјава Владимир Путин ќе рече: „Измислија дека Русија сака да го нападне НАТО. Дали целосно полуделе? Глупи како масава? Тоа е бесмислица. Чиста глупост“.
Какава иронија, цела деценија параноја и страв дека Русија ќе го нападне НАТО, на крај САД е оној кој ги „тресе“ по потреба сопствените сојузници, со се по веројатната анексија на Гренланд
VLADIMIR PUTIN🇷🇺:
‘They invented that Russia wants to attack NATO. Have you completely lost your minds? Dumb as this table? It’s nonsense. Utter rubbish.’
Ironically, now a US🇺🇸 attack on NATO is now a more likely scenario with a forcible annexation of Greenland.
Циркусот на европскиот пристап кон меѓународните односи го достигнува своето срамно и фарсично финале.
Сето ова ја става Европската Унија во опасна позиција: Од една страна, таа е премногу слаба за да биде вистински глобален играч; од друга, премногу голема за да биде игнорирана како регионален фактор. Во свет што сè поотворено се движи кон сфери на влијание, во кој големите сили преговараат директно меѓу себе, Европа ризикува да стане статист, а не актер.
Најголемата опасност на Европа, сепак, не доаѓа однадвор, туку од внатре.
1. Од самозалажувањето дека сегашниот модел е одржлив.
2. Дека може истовремено да ја следи американската геополитичка агенда, а да ја задржи економската стабилност.
3. Дека може да се зборува за стратегиска автономија без сопствена енергетска, одбранбена и надворешна политика.
Доколку Европската Унија навистина сака да преживее како политички проект, мора да направи нешто што досега упорно го отфрла, а тоа е ЕУ да направи избор. Или ќе биде самостоен геополитички субјект, со сопствени интереси и црвени линии, или ќе продолжи да функционира како економски пазар под туѓ безбедносен и политички чадор.
Историјата не чека. А светот што се создава нема многу трпение за оние што не знаат што сакаат да бидат.
