Договорот меѓу ЕУ и Индија не е само трговија, туку европски обид за бегство од зависноста од САД

16/03/2026 18:09

Договорот меѓу ЕУ и Индија не е само трговија, туку европски обид за бегство од зависноста од САД. Формално договорот е импресивен. Опфаќа речиси 2 милијарди потрошувачи, околу 25 % од светскиот БДП и укинување или намалување на царини за 96 до 97 % од европскиот извоз кон Индија и 99 % од индискиот извоз кон ЕУ.

„Четири милијарди евра помалку царини за пазар од две милијарди луѓе“ звучи како чиста економска реклама. Но договорот за слободна трговија меѓу Европската Унија и Индија носи многу подлабока порака. Ова не е само трговски потег. Ова е знак дека Европа полека почнува да се прилагодува на свет во кој САД веќе не се сигурна оска, туку сè почесто извор на ризик.

Формално, договорот изгледа импресивно. Опфаќа речиси 2 милијарди потрошувачи и околу една четвртина од светскиот БДП. Предвидува укинување или намалување на царините за 96 до 97 проценти од европскиот извоз кон Индија и за 99 проценти од индискиот извоз кон ЕУ. Брисел пресметува дека само од царини ќе се штедат околу 4 милијарди евра годишно.

Индија е потценет пазар за Европа

Овие бројки се важни, но стануваат навистина значајни дури кога ќе се стават во контекст. Трговијата меѓу ЕУ и Индија денес изнесува околу 180 милијарди евра годишно. Од тоа, европскиот извоз е околу 75 милијарди евра, вклучувајќи услуги.

Тоа покажува две работи. Прво, Индија и натаму е недоволно искористен пазар за Европа. Второ, токму затоа потенцијалот е реален. Во земја со 1,45 милијарди жители работат само околу 6.000 европски компании. Европската комисија очекува трговијата да се удвои во следните пет до шест години.

Најголемите добивки се во индустријата

Она што договорот навистина го отвора не е апстрактно. Машините што досега се царинеа и до 44 проценти постепено ќе одат кон нула. Хемиските производи, кои беа на околу 22 проценти, исто така ќе се движат кон речиси нула. Фармацевтските производи, денес со царини од околу 11 проценти, во рок од седум години треба практично да бидат ослободени од царини.

Особено важен е автомобилскиот сектор. Царините над 110 проценти треба да паднат на 10 проценти, со годишна квота од 250.000 возила. Ова не е ситна корекција. Тоа е директен одговор на кризата во европската автомобилска индустрија, која е притисната од кинеската конкуренција, скапата зелена транзиција и непредвидливата политика од Вашингтон.

Индија веќе не е само пазар, туку производствена база

Индија за Европа веќе не е егзотична дестинација. Таа станува индустриска платформа. Компании како Volkswagen, BMW, Stellantis, Renault и Mercedes-Benz веќе произведуваат таму. Договорот практично ја забрзува оваа интеграција.

Од индиска страна, сметката е исто така јасна. Земјата сака повеќе индустрија, повеќе странски инвестиции и побрз технолошки напредок. За Индија, Европа е покорисен партнер од САД затоа што носи машини, индустриска опрема и технолошки капацитет. Тоа создава основа за индустриска трансформација, а не само за трговска размена.

„Мајка на сите договори“: Индија и ЕУ склучија историски трговски пакт во сенка на глобалните тензии

Договорот свесно ги избегнува најчувствителните теми

Интересно е и она што договорот не го допира. Најчувствителните земјоделски производи, како месото, шеќерот, оризот, млекото во прав, бананите и житото, остануваат надвор. Тоа е свесен трговски реализам. Нема аграрна драма, туку јасна селекција на теми каде што договорот е возможен.

Од друга страна, кај преработените производи намалувањата се драматични. Виното, на пример, оди од 150 проценти царина прво на 75, а потоа кон 20 проценти. Маслиновото масло постепено се движи кон нула.

Паралелно доаѓа и безбедносен договор

Но вистинската политичка тежина на договорот не е во царините. Таа е во фактот што паралелно ЕУ и Индија потпишаа и сеопфатен договор за безбедност и одбрана.

Иако не е правно обврзувачки, политичката порака е многу јасна. Индија влегува во стратешките пресметки на Европа. Се отвора институционализирана соработка во поморска безбедност, сајбер-закани, хибридни закани, вештачка интелигенција и Индо-Пацификот.

Поморската димензија е особено важна. Европа веќе не ја гледа заштитата на морските рути и подводната инфраструктура како далечна тема. По искуството со Северен тек, безбедноста на овие правци стана европски приоритет.

Европа бара автономија, а не замена за САД

Овој договор не значи дека Европа се откажува од САД. Но значи дека бара осигурување. Трговијата со Америка и натаму е далеку поголема, но Брисел сè поотворено признава дека трговијата станува оружје, а зависностите стануваат опасност.

Токму затоа договорите со Индија и Меркосур не се замена за САД. Тие се обид Европа да си купи поголем простор за маневар.

Индија игра прагматично

И Индија игра внимателно. Таа преговара со САД, гради безбедносни рамки со Европа и истовремено се труди да не се врзе целосно за никого. Ова не е идеолошко усогласување. Ова е прагматична геополитика.

Затоа договорот меѓу ЕУ и Индија не треба да се чита како триумф на слободната трговија. Тој е симптом на нов свет во кој економијата, безбедноста и геополитиката се неразделни.

Што значи ова за Европа според логиката на Драги

Тука се отвора и подлабокото европско прашање. Ако Европа сака да биде сила, а не само богат и регулиран пазар, тогаш трговските договори не се доволни сами по себе.

Логиката што ја истакнува Марио Драги е едноставна. Таму каде што Европа има заеднички политики, како трговијата и конкуренцијата, таа делува како вистинска сила. Таму каде што ги нема, како одбраната, индустриската политика и надворешните работи, таа изгледа како збир од средни држави што лесно се делат и притискаат.

Во таа смисла, договорот со Индија не е крајна победа. Тој е тест. Тест дали Европа навистина е подготвена да оди кон поголема стратешка автономија и да ги федерализира токму политиките каде што денес е најслаба.

Заклучок

Ако договорот меѓу ЕУ и Индија се чита само како економски успех, тогаш се промашува суштината. Ова е многу повеќе од намалени царини. Ова е обид Европа преку трговија да купи време, простор и автономија во свет што сè помалку се води по старите правила.

Прашањето сега не е дали договорот е добар. Прашањето е дали Европа ќе застане тука или ќе го претвори овој тип на договори во поширока стратегија за политичка и безбедносна самостојност.