Невработеноста паѓа, но каде исчезнаа 63.000 луѓе? Тивката демографска криза зад статистиката

На прв поглед, пазарот на труд во Македонија изгледа како успешна приказна. Невработеноста опаѓа, вработеноста расте, а официјалните податоци испраќаат сигнал за стабилизација. Но зад оваа позитивна слика се крие сериозно прашање – дали навистина се отвораат нови работни места или дел од работоспособното население едноставно исчезнува од системот?

Од 2017 година до третиот квартал од 2025 година бројот на вработени се зголемил од 668.958 на 706.165 лица – раст од околу 37.000. Во истиот период бројот на невработени е намален од 191.728 на 91.765 лица – пад од речиси 100.000.

Но тука се отвора клучната дилема: ако 100.000 лица повеќе не се водат како невработени, а само 37.000 се вработиле, каде се останатите околу 63.000 граѓани?

Статистичка „дупка“ или демографска реалност?

Овие 63.000 лица не се пензионери, не се дел од помладата популација и не се регистрирани како активни на пазарот на труд. Речиси сите се на возраст од 20 до 64 години – односно работоспособни.

Особено загрижувачки се податоците за младите:

• Кај лицата од 25 до 35 години бројот на вработени е намален за 5.800, додека бројот на невработени е намален за 28.093.

• Во групата од 35 до 45 години бројот на вработени е зголемен за 5.371 лице, а невработените се намалени за 16.000.

Ова упатува на заклучок дека значителен дел од луѓето едноставно ја напуштиле „играта“ – или преку иселување, или преку откажување од активна потрага по работа, или преку премин во сивата економија.

Иселувањето како тивок фактор

Иако миграцијата не се чита директно во статистиката за вработеност, таа се чувствува во секој оглас за работа што останува без кандидат, во секоја компанија што се жали дека нема кадар.

Бизнис-заедницата веќе со години укажува на недостиг од квалификувана работна сила. Намалувањето на невработеноста во вакви услови не мора да значи економски бум, туку може да биде резултат на намалена понуда на труд.

Притисок врз бизнисот и пензискиот систем

За компаниите, ова значи:

• недостиг од кадар

• притисок врз платите

• одложување или откажување на проекти

• зголемена потреба од автоматизација или увоз на работна сила

Но уште посериозен е долгорочниот ефект врз пензискиот систем. Секој млад работник што заминува значи еден помалку уплатувач на придонеси. Во исто време, идните обврски кон пензионерите остануваат.

Оваа демографска динамика претставува тивка временска бомба што може да го оптовари буџетот и економскиот раст во наредните децении.

Дали постои излез?

Оптимистичко сценарио постои, но не се темели само на статистичко намалување на невработеноста.

Клучот е во политиките:

• раст на продуктивноста, наместо само раст на платите

• активни програми за враќање на дијаспората

• инвестиции во автоматизација, дигитализација и нови вештини

• конкретни мерки за поддршка на млади и семејства со мерливи резултати

Држава не пропаѓа одеднаш – таа постепено се празни. Прашањето не е само колку проценти изнесува невработеноста, туку колку луѓе остануваат, веруваат и ја градат својата иднина тука.

Целата анализа може да ја прочитате на Пари.мк