Декласифицирани документи на ЦИА: Киро Глигоров ја одбил грчката понуда од 100 милиони долари за промена на името
05/03/2026 11:33
Првиот претседател на независна Македонија, Киро Глигоров, и денес се смета за една од најважните политички личности во периодот на распадот на поранешна Југославија. Новообјавени документи од архивите на американската разузнавачка служба ЦИА, кои неодамна се декласифицирани, откриваат нови детали за неговата дипломатска стратегија и политичките одлуки во раните 1990-ти години, пренесува албанската новинска агенција ИНА.
Според документ од ноември 1992 година, американските аналитичари внимателно ја следеле политичката ситуација во новоформираната македонска држава по нејзиното осамостојување од поранешната југословенска федерација. Во извештајот се анализира улогата на Глигоров како лидер кој успеал да ја води земјата низ период на силни регионални тензии и политички притисоци.
Во време кога Балканот беше погоден од војни и конфликти, Македонија успеа да избегне насилна ескалација. Во разузнавачките анализи на ЦИА, Глигоров е опишан како „мудар реформатор“ и политичар со силно чувство за дипломатски баланс. Американските аналитичари оцениле дека неговата политика на внимателно маневрирање меѓу регионалните притисоци била клучна за зачувување на стабилноста во државата.
Еден од најинтересните делови од документот се однесува на наводната понуда што Глигоров ја добил од грчки функционери во почетокот на спорот за името. Според извештајот, грчката страна наводно понудила економска помош од 100 милиони долари, но под услов Македонија да го промени своето име.
И покрај сериозните економски предизвици со кои се соочувала државата во тој период, Глигоров ја одбил понудата. Тој ги оценил барањата како неприфатливи и нагласил дека Македонија нема да тргува со своето име и државен идентитет. Во извештајот се наведува и дека претседателот изразил разочарување од тогашната Европска заедница, која според него ја поддржувала грчката политика на блокади и вето.
Документите покажуваат и дека Глигоров одржувал внимателна дистанца од политиката на Белград. Тој ги одбил обидите на српскиот претседател Слободан Милошевиќ да ја убеди Македонија да формира асоцијација со остатокот од југословенската држава. Според анализата на ЦИА, Глигоров немал доверба во Милошевиќ и го сметал, заедно со хрватскиот претседател Фрањо Туѓман, за еден од клучните актери во ескалацијата на југословенската криза.
Наспроти тоа, македонскиот претседател одржувал блиска комуникација со претседателот на Босна и Херцеговина, Алија Изетбеговиќ, со кого бил во постојан контакт за координација на политичките чекори за заштита на суверенитетот и стабилноста на нивните држави.
Извештаите на ЦИА укажуваат и на сериозните внатрешни предизвици со кои се соочувала Македонија во тој период. Земјата се обидувала да ја одржи политичката стабилност во услови на етнички тензии и политички судири меѓу власта и опозицијата.
Според американските аналитичари, токму личниот авторитет и дипломатскиот пристап на Глигоров биле клучни за одржување на политичката рамнотежа и стабилноста во државата во еден од најсложените периоди од нејзината понова историја.
