Последици од промена на часовникот од зимско во летно време
11/03/2026 10:52
Најновите научни истражувања сè појасно покажуваат дека промената на часовникот од зимско во летно сметање на времето има краткорочни последици врз здравјето и секојдневното функционирање. Во фокусот на научниците се нарушувањето на сонот, заморот во текот на денот, можниот пораст на срцеви настани и влијанието врз сообраќајната безбедност.
Систематски преглед објавен во 2025 година заклучува дека преминот на летно сметање на времето негативно влијае врз моделите на спиење, особено во пролет и кај луѓе што природно легнуваат подоцна. Авторите, сепак, нагласуваат дека дел од студиите се методолошки различни, па затоа не сите ефекти се еднакво силно потврдени.
Едно од најцитираните понови истражувања, базирано на податоци од UK Biobank и објавено во 2025 година, покажало дека во неделата кога се поместува часовникот нанапред, просечното времетраење на спиењето било пократко за 65 минути во споредба со претходната недела, а за 61 минута пократко во споредба со следната недела. Тоа е силен показател дека „губењето“ на еден час не останува само на часовник, туку директно се чувствува и во реалниот сон.
Во кардиоваскуларниот дел, мета-анализа од 2024 година, која опфатила 12 студии од 10 држави, утврдила дека по пролетната промена на часовникот постои околу 4% повисок ризик од акутен миокарден инфаркт во краток период по транзицијата. За есенската промена, истиот ефект не бил јасно потврден.
Најновиот голем систематски преглед од 2026 година оди чекор подалеку и наведува дека преминот кон летно сметање на времето изгледа е поврзан со зголемен ризик од срцев удар и фатални сообраќајни несреќи, иако резултатите не се идентични во сите земји. Истата анализа посочува дека доказите се посилни за краткорочни ефекти веднаш по пролетната промена, отколку за долгорочни последици.
Во 2025 година беше објавена и голема популациска студија за Англија, која ги испитува акутните ефекти од поместувањето на часовникот врз менталното и физичкото здравје во примарната и секундарната здравствена заштита. Самото објавување на ваква студија во BMJ покажува дека темата повеќе не се смета за маргинална, туку за релевантно јавно-здравствено прашање.
Поради ваквите наоди, Американската академија за медицина на спиење останува на ставот дека сезонските промени на часовникот треба да се укинат и дека трајното стандардно време е подобро усогласено со човековата циркадијална биологија. Организацијата во својата ажурирана позиција наведува дека доказите укажуваат на штетни ефекти од преминот кон и од летното сметање на времето.
Во Европа, и покрај долгогодишната дебата, промената на часовникот сè уште останува во сила. Советот на ЕУ наведува дека нема конечна одлука за укинување на сезонските промени, а Европскиот парламент и понатаму ја одржува темата отворена. Во октомври 2025 година беше одржана и нова расправа, по што Европската комисија најавила дополнителна анализа.
Заклучокот од најновите истражувања е прилично јасен: пролетната промена од зимско во летно сметање на времето најчесто е потешка за организмот од есенската. Најчести последици се пократок и полош сон, поголем замор и можен краткорочен пораст на некои здравствени и безбедносни ризици. Сепак, научниците и натаму бараат поквалитетни и поусогласени студии за попрецизно мерење на ефектите кај различни возрасни и ризични групи.
