Бројот на пратеници не се менува, иако населението опаѓа Бројот на пратеници во македонското Собрание со децении останува непроменет, иако државата во меѓувреме бележи сериозен пад на населението. Од формирањето на парламентарниот систем во 1994 година, Собранието брои 120 пратеници, а во последните две децении тие се избираат преку шест изборни единици со по 20 мандати.
Но демографската слика денес е значително поинаква од онаа во периодот кога е утврден сегашниот модел. Според пописот од 2002 година, Македонија имала околу 2.022.000 жители, додека на пописот во 2021 година биле евидентирани околу 1.873.000 жители. Тоа покажува јасен тренд на намалување на населението, што повторно го отвора прашањето дали бројот на пратеници треба да остане ист.
Помалку жители, полесно до пратенички мандат
Намалената демографска база значи дека денес за освојување пратенички мандат во просек се потребни помалку гласови отколку пред 20 или 25 години. Токму затоа сè почесто во јавноста се наметнува аргументот дека сегашниот број на пратеници повеќе не одговара на реалната состојба во државата.
Ова прашање не е само статистичко, туку и политичко. Дел од јавноста смета дека парламентот треба да се прилагоди на новите демографски услови, особено во време кога се бара поголема ефикасност на институциите и порационално трошење на јавните пари.
Се споменува модел со 90 пратеници
Една од најчесто споменуваните идеи е намалување на бројот на пратеници од 120 на 90. Поддржувачите на ова решение сметаат дека таквиот потег би бил и симболичен и практичен одговор на намаленото население, но и можност за намалување на буџетските расходи.
Според овие аргументи, намалувањето на бројот на пратеници не мора автоматски да значи послаба демократија, доколку истовремено се редизајнира изборниот модел и се обезбеди фер застапеност на граѓаните.
Заштеда од над еден милион евра годишно
Ако се земе предвид дека просечната бруто плата на еден пратеник изнесува околу 2.000 евра месечно, намалувањето за 30 пратеници би значело заштеда од околу 720.000 евра годишно само за плати.
На ова треба да се додадат и други трошоци, како патни надоместоци, дневници, административна поддршка, службени трошоци и други привилегии. Со нивното вклучување, вкупната заштеда би можела да надмине еден милион евра годишно.
Овие средства би можеле да останат во Буџетот и да се искористат за тековни потреби, но и за капитални инвестиции во период кога граѓаните се соочуваат со инфлација, раст на цените и економска неизвесност.
Реформата бара политичка волја и уставни измени
Сепак, ваквата промена не е едноставна. Бројот на пратеници е уставна категорија, што значи дека за евентуална реформа би била потребна поширока политичка согласност и јасна визија за нов изборен модел.
Идејата за намалување на бројот на пратеници не е нова. Таа периодично се појавува во јавната дебата, најчесто во пресрет на избори, заедно со предлозите за една изборна единица и пошироки измени на изборниот систем. Но и покрај повеќето иницијативи, прашањето досега останува без конкретен политички епилог.
Каква е состојбата во регионот?
Кога ќе се направи споредба со земјите од регионот, Македонија не отстапува драстично. Косово има парламент со 120 пратеници, Црна Гора има 81, Словенија 90, а Албанија 140 пратеници.
Ова покажува дека дебатата не се сведува само на бројката, туку и на моделот на претставување, ефикасноста на институциите и реалните потреби на државата. Затоа прашањето дали Македонија треба да го намали бројот на пратеници останува отворено, но со намалувањето на населението, притисокот за вакви реформи веројатно ќе станува сè посилен.
