Кој ќе ја води Србија по Вучиќ? Студентите освоија апсолутно мнозинство, го криеја составот на идната влада – три сценарија за нов премиер

Кој ќе ја води Србија по Вучиќ е прашањето што се отвора по убедливата победа на студентската листа „Студентите победуваат“ на предвремените парламентарни избори.

Со повеќе од половина од освоените гласови и околу 139 пратенички мандати, студентите добија доволно места за самостојно парламентарно мнозинство. Но, за разлика од класичните партии, победничкото движење нема еден препознатлив лидер, а во текот на кампањата намерно не го откри ниту кандидатот за премиер.

Токму затоа Србија по изборите се најде во необична ситуација: победникот е познат, но човекот кој треба да ја предводи новата влада сè уште не е.

Победија без лидер околу кого се гради движењето

„Студентите победуваат“ уште при објавувањето на изборната листа објаснија дека сакаат да избегнат создавање нов култ на личноста.

Наместо еден политички лидер, листата беше составена од професори, лекари, правници, економисти, инженери, уметници, спортисти, земјоделци и други кандидати од различни делови на општеството.

На првото место на листата е кардиологот и професор на Медицинскиот факултет во Нови Сад, Илија Срдановиќ.

Тој е формално најистакнатиот кандидат на победничката листа, но тоа не значи автоматски дека ќе биде иден премиер.

Студентското движење во текот на протестите функционираше децентрализирано, преку пленуми и колективно донесување одлуки. Тој модел се покажа ефикасен за протестно движење, но сега треба да биде приспособен на управувањето со државата.

Зошто го криеја составот на идната влада?

Уште пред изборите претставници на студентското движење посочуваа дека имаат повеќе луѓе кои ги разгледуваат за идни владини функции.

Дел од нив се на изборната листа, а дел се експерти кои воопшто не се кандидирале за пратеници.

Но студентите одлучија да не ги објават имињата на идните министри, ниту кандидатот за премиер пред гласањето.

Со тоа избегнаа кампањата да се претвори во судир меѓу Вучиќ и еден нов политички лидер. Наместо тоа, изборите ги претставија како избор меѓу два различни модели на управување.

По победата, сепак, оваа стратегија создава ново прашање: кој ќе ја преземе политичката одговорност за водење на Владата?

Прво сценарио: Илија Срдановиќ станува премиер

Најдиректното сценарио е премиерската функција да му припадне на Илија Срдановиќ, првиот кандидат на студентската листа.

Како носител на победничката листа, неговото име природно се појавува меѓу можните кандидати за мандатар.

Срдановиќ е лекар и универзитетски професор и нема биографија на класичен професионален политичар. Токму тоа би било во согласност со концептот на студентите за влез на нови лица во институциите.

Но досега нема официјална потврда дека тој е избран за иден претседател на Владата.

Второ сценарио: Дејан Шошкиќ како експертски премиер

Второто име кое се појавува во српската јавност е поранешниот гувернер на Народната банка на Србија, Дејан Шошкиќ.

Шошкиќ е професор по економија и има искуство во една од најважните државни институции. Тој се наоѓа на 27. место на студентската изборна листа.

Дел од медиумите во Србија уште за време на кампањата го споменуваа како можен кандидат за премиер, иако студентското движење никогаш официјално не потврди дека одлуката е донесена.

Неговиот избор би значел дека студентите се определиле за премиер со економско и институционално искуство, додека политичката сила би ја обезбедувало новото парламентарно мнозинство.

Таквиот модел би можел да резултира со влада во која значителен број министерства би ги презеле експерти, а не класични партиски функционери.

Трето сценарио: Премиер кој воопшто не е на изборната листа

Најинтересното сценарио е идниот премиер да биде човек чие име воопшто не се наоѓа меѓу 250-те кандидати на студентската листа.

Студентите уште пред изборите оставија отворена можност експерти кои учествувале во подготовката на програмата да бидат дел од идната влада.

Тоа значи дека може да се појави и целосно ново име – универзитетски професор, економист, правник или друг експерт кој досега не бил во првите редови на политичката кампања.

Таквата одлука би била во согласност со нивната идеја дека Владата не мора да биде составена исклучиво од луѓето што освоиле пратенички мандати.

Бодирога, Бакиќ и другите познати имиња

На студентската листа има и повеќе имиња кои се добро познати во српската јавност.

Меѓу нив е поранешниот кошаркарски репрезентативец Дејан Бодирога, како и професорот Јово Бакиќ.

На листата се и актери, професори, научници, адвокати и поранешни спортисти.

Засега, сепак, нема сериозна потврда дека Бодирога или Бакиќ се кандидати за премиерската функција. Пореално е дел од овие лица да добијат парламентарни или други јавни улоги.

Од протестно движење до влада – тука почнува најтешкиот тест

Студентите успеаја да создадат политички модел без еден доминантен лидер и токму тој пристап беше една од карактеристиките на нивното движење.

Но водењето држава бара поинаков систем.

Некој мора да биде премиер. Некој мора да ги координира министрите и да преземе одговорност за економијата, надворешната политика, Косово, европските интеграции, енергетиката и безбедноста.

Тоа значи дека студентското движење сега мора да го направи чекорот кој досега намерно го избегнуваше – да создаде јасна извршна хиерархија.

Каква влада може да добие Србија?

Според програмските определби на студентската листа, новата влада најверојатно би била насочена кон борба против корупцијата, реформа на правосудството, департизација на институциите и поголема транспарентност на јавните финансии.

Меѓу нивните приоритети се и ревизија на големите државни проекти, промени во медиумскиот систем и поголема улога на стручните кадри во институциите.

Поради структурата на листата и досегашниот начин на функционирање на движењето, новиот кабинет би можел да биде комбинација од политичка и експертска влада.

139 пратеници целосно ја менуваат политичката математика

Клучната предност на студентите е што, според најновите резултати, немаат потреба да бараат класичен коалициски партнер за формирање влада.

За мнозинство во Народното собрание се потребни 126 од 250 пратеници, а студентската листа е на пат да располага со околу 139 мандати.

Тоа значи дека најголемата дилема не е дали студентите можат да формираат влада, туку кого ќе изберат да ја води.

Србија повеќе нема центар на моќ во еден човек

Изборниот резултат претставува голема промена во системот во кој Александар Вучиќ повеќе од една деценија беше централната фигура на српската политика.

Студентите победија токму со спротивен модел – без еден лидер кој ја персонифицира целата политичка структура.

Но токму тука се крие и најголемиот предизвик за победниците: моделот кој беше успешен за освојување на власта допрва треба да покаже дали може успешно да управува со неа.

Засега постојат три реални сценарија за нов премиер: Илија Срдановиќ како носител на листата, Дејан Шошкиќ како експерт со институционално искуство или нов кандидат кој воопшто не беше дел од изборната листа.

Одговорот на прашањето кој ќе ја води Србија по Вучиќ затоа ќе биде првата голема политичка одлука на движењето кое од студентските пленуми стигна до апсолутно мнозинство во српскиот парламент.

Д.Т.