ДЕНЕС Е ГОЛЕМ ПРАЗНИК: Иванден – Раѓањето на Свети Јован Предвесник и Крстител Господов

07/07/2025 8:28

Иванден – празникот на светлина, билки и народна мудрост

На 7 јули македонскиот народ го слави Иванден, празник посветен на раѓањето на свети Јован Крстител – Претечата на Христос. Иванден е меѓу најголемите летни празници, длабоко вкоренет во народната традиција, обичаите и духовноста на македонскиот човек.

Кој бил свети Јован Крстител?

Свети Јован е наречен Крстител затоа што го крстил Исус Христос во реката Јордан. Нарекуван и Претеча, тој со своето учење го најавил доаѓањето на Спасителот. „Јас ве крштевам со вода, а тој што ќе дојде по мене ќе ве крсти со Дух Свети“, говорел тој на народот.

Црквата му посветила неколку празници: Раѓање, Отсекување на главата и Собор на св. Јован Крстител, што говори за неговото значење во христијанската вера.

Иванден во народната традиција

Иванден се празнува и како словенски празник поврзан со летната солстиција, време на сонце, жетва и природа. Се слави со обичаи, песни и ритуали, често исполнети со билки, вода и огнови. Празникот има симетрична позиција на календарот со Божик – симболика на светлина и живот.

Магијата на билките

На Иванден, папратот и иванското цвеќе имаат посебно значење. Верувањата им припишуваат заштитна и исцелителна моќ. Се плетат венци и се поставуваат по дворови, куќи и бавчи за заштита од болести и зла. Жените собираат билки што ги чуваат цела година.

Култниот обичај Тајане

Во Прилеп, Битола, Крушево и други места, се изведува обичајот „Тајане“. Деца и млади плетат венци, собираат билки и пеејќи носат украсено ѓумче со вода од три чешми. Се верува дека обичајот носи среќа, здравје и плодност.

Куклата Иванка – симбол на девојките

Во Преспа, девојките подготвуваат кукла „Иванка“ – украсена со женска облека, накит и цвеќиња. Ја носат низ селото со песни, а потоа ја полеваат со вода и ја растураат следниот ден. Секоја девојка си зема својот украс назад – верување е дека така ќе се омажи побрзо.

Магиските верувања

Во народната фантазија, се верува дека на Иванден маѓесници можат да „крадат“ млеко, масло или жетва преку магиски ритуали. Кросното, водата и тревките биле чести елементи во овие верувања.

Иванден денес

Иако времињата се сменети, Иванден останува жива нишка меѓу народот и духовното наследство. Многу семејства и денес плетат венчиња, палат оган, јадат јаболко за здравје или го честитаат именденот на Иван, Јован, Јана, Иванка, Јане…