Моџтаба Хамнеи нов врховен лидер на Иран, кој е Моџтаба

Иранските власти го назначија Моџтаба Хамнеи за нов врховен лидер на земјата по смртта на неговиот татко, ајатолахот Али Хамнеи, кој загина во воздушен напад на САД и Израел.

Иранските државни медиуми објавија дека 56-годишниот свештеник бил избран од Собранието на експерти – тело од 88 членови кое е уставно задолжено за избор на највисокиот политички и религиозен лидер во земјата.

Со ова назначување, Моџтаба Хамнеи станува третиот врховен лидер на Исламската Република од револуцијата во 1979 година.

Функцијата врховен лидер претставува највисока позиција во политичкиот систем на Иран и носителот на оваа функција има конечен збор за клучните државни прашања, вклучувајќи ја надворешната политика, вооружените сили и нуклеарната програма.

Потекло и семејна позадина

Моџтаба Хамнеи е роден на 8 септември 1969 година во градот Машхад, еден од најважните религиозни центри во Иран.

Тој е втор син на покојниот ајатолах Али Хамнеи, кој ја водеше земјата како врховен лидер од 1989 година до неговата смрт.

Израснал во период на големи политички промени, сведочејќи го подемот на својот татко како значајна фигура во Исламската револуција и подоцна како претседател на Иран пред да стане врховен лидер.

Моџтаба е едно од шесте деца во семејството Хамнеи.

Тој е оженет со Захра Хадад-Адел, ќерка на истакнатиот конзервативен политичар Голам-Али Хадад-Адел, поранешен претседател на иранскиот парламент.

Религиозно образование

Како дел од свештеничкиот естаблишмент, Моџтаба Хамнеи своето религиозно образование го стекнал во Ком – водечкиот центар на шиитското теолошко образование во Иран.

Тој студирал исламска јуриспруденција и теологија кај повеќе влијателни конзервативни научници, меѓу кои ајатолахот Махмуд Хашеми Шахруди, ајатолахот Лотфолах Сафи Голпајгани и Мохамед-Таки Месбах-Јазди.

Голем дел од својата кариера ја поминал како предавач во религиозните семинари во Ком, каде што држел напредни курсеви по исламско право.

Политичко влијание и врски со безбедносниот апарат

Иако никогаш не извршувал формална јавна функција, Моџтаба Хамнеи долго време се сметаше за влијателна фигура зад сцената во иранската политика.

Меѓународните медиуми често го поврзуваат со Револуционерната гарда (IRGC), една од најмоќните институции во земјата.

Според аналитичарите, неговите блиски врски со оваа институција му обезбедиле значајна поддршка во безбедносниот и политичкиот апарат на Иран.

Контроверзии и санкции

Во 2019 година САД воведоа санкции против Моџтаба Хамнеи, тврдејќи дека делувал во име на својот татко и имал значително политичко влијание во рамките на иранскиот режим.

Според американските власти, тој соработувал со силите Кудс на Револуционерната гарда и милицијата Басиџ.

Неговата улога во иранската политика долго време е предмет на контроверзии, особено поради обвинувањата дека постои обид за создавање политичка династија во систем кој ја собори монархијата во 1979 година.

Преземање на функцијата во период на криза

Моџтаба Хамнеи ја презема лидерската функција во еден од најнестабилните периоди во поновата историја на Иран.

Транзицијата на власта се случува во време на интензивен регионален конфликт и зголемени закани од Израел.

Израелскиот министер за одбрана Израел Кац изјави дека секој ирански лидер кој ќе продолжи со политика на закани кон Израел може да стане легитимна воена цел.

Овие изјави дополнително ја зголемуваат геополитичката напнатост во регионот, ставајќи го новиот врховен лидер на Иран во центарот на еден од најсериозните конфликти на Блискиот Исток.