Историски договор меѓу САД и Иран, почнува 60-дневно примирје
Американскиот претседател Доналд Трамп го потпиша Меморандумот за разбирање со Иран, со што официјално започна процесот на прекин на воените активности меѓу двете земји. Веста ја потврди функционер на Белата куќа за CBS-NEWS, наведувајќи дека договорот стапил на сила веднаш по потпишувањето.
Дигитално потпишување од далечина
Меморандумот, како што објаснуваат изворите, бил потпишан „од далечина“ – електронски, без физичко присуство на лидерите. Трамп, кој во моментов учествува на самитот на Г7 во Франција, го ставил својот потпис, а од иранска страна тоа го направил претседателот Масуд Пезешкијан. Дополнително, во неделата документот бил дигитално заверен од потпретседателот на САД, Џ.Д. Венс, и претседателот на иранскиот парламент, Мохамед-Багер Галибаф.
Иран потврдува, примирјето започна
Иранскиот портпарол на Министерството за надворешни работи, Есмаил Багеи, пред официјалната новинска агенција ИРНА потврди дека меморандумот е потпишан и дека веднаш започнало спроведувањето на 60-дневното примирје. Ова е прв ваков чекор меѓу двете земји по долг период на заострени односи.
Зошто потпишувањето беше забрзано?
Медиумот Аксиос претходно објави дека САД, Иран и земјите-посредници разговарале за потпишување на договорот преку видео-врска, наместо на првично планираната средба во петок во Швајцарија. Дипломатски извори наведуваат дека главна цел била што побрза деблокада на Ормускиот теснец, со согласност на двете страни.
Друга причина, според изворите, е намалувањето на политичкиот притисок врз Белата куќа во врска со објавувањето на текстот на меморандумот. Сепак, Иран побарал документот да не биде јавен додека не се потпише официјално, а извори негираат дека Белата куќа попушта под притисок.
Преговори за нуклеарната програма остануваат
И покрај забрзаното потпишување, состанокот меѓу двете страни во Швајцарија останува закажан за петок, како што било првично планирано. Таму се очекува да започнат преговорите за иранската нуклеарна програма, тема што останува клучна за долгорочната стабилност во регионот.
Пакистанскиот премиер: Ормускиот теснец веднаш се отвора
Премиерот на Пакистан, Шехбаз Шариф, во објава на X (поранешен Твитер) соопшти дека потпишувањето на меморандумот значи „веднаш“ отворање на Ормускиот теснец и укинување на американската блокада врз иранските пристаништа. Тој го нарече договорот „историски“ и истакна дека тој бил потпишан електронски од двајцата претседатели, со поддршка од Пакистан како медијатор.
Шариф додаде дека овој меморандум треба да биде трајна основа за поголемо разбирање, меѓусебно почитување и заеднички просперитет во целиот регион.
Што значи договорот за регионот?
Ова е пресвртница во односите меѓу САД и Иран, кои со децении беа во конфликт. Отворањето на Ормускиот теснец – еден од најважните поморски патишта за светскиот нафтен транспорт, директно влијае на глобалните цени на енергенсите и на стабилноста во Персискиот залив. Договорот отвора простор и за поширок дијалог, но предизвиците околу нуклеарната програма на Иран остануваат клучна тема за наредниот период.
