Општина Центар го награди човекот зад „душманските“ ДУП-ови за Дебар Маало и Буњаковец: „Феникс“ за животни постигнувања за Мирослав Грчев

Општина Центар му додели признание „Феникс“ за животни постигнувања на архитектот и поранешен градоначалник Мирослав Грчев, човек чие име е тесно поврзано со контроверзните урбанистички планови за Дебар Маало и Буњаковец од крајот на деведесеттите години. Планови кои уште тогаш предизвикале остри реакции и предупредувања за пренаселеност, бетонизација и нарушување на квалитетот на животот.

Признанието беше доделено по повод 50 години од формирањето на Општина Центар. На свеченоста, градоначалникот Горан Герасимовски им се заблагодари на личностите кои придонеле за развојот на општината.

Но, додека Општината го слави урбанистичкото наследство на својот поранешен градоначалник, се отвора прашањето што точно оставил зад себе во населбите за кои некогаш се носеле спорните детални урбанистички планови.

Дебар Маало и Буњаковец – предупредувањата од 1999 година

Во 1999 година, кога Грчев бил градоначалник на Центар, бил донесен спорниот Детален урбанистички план за Дебар Маало и Буњаковец.

Тогашниот градоначалник Мирослав Грчев бил нарачател и предлагач на планот, што го става во центарот на институционалната одговорност за неговото донесување.

За ова сведочи истражувањето на МКД.мк од април 2019 година. Порталот објавил архивски изјави на архитекти, граѓани и општински советници од периодот кога се носел планот.

Уште тогаш, Иницијативниот одбор за заштита на Дебар Маало и Буњаковец се спротивставувал на предложените урбанистички решенија.

Според нивните предупредувања, планот овозможувал енормно зголемување на густината на населението. Проекциите предвидувале можност бројот на жители да порасне од околу 13.000 на приближно 35.000.

Граѓаните предупредувале на изградба на објекти високи од 20 до 30 метри покрај улици широки само три до пет метри.

Стравувале дека високите згради ќе го намалат природното осветлување и струењето на воздухот. Воедно, укажувале на уништување на зеленилото, проблеми со паркирањето и преоптоварување на инфраструктурата.

Грчев го бранел планот и тврдел дека огромното зголемување на населението е практично невозможно

И покрај противењето на граѓаните, планот бил донесен.

Особено интересни се тогашните изјави на самиот Грчев, пренесени во архивското истражување на МКД.мк.

Поранешниот градоначалник го бранел урбанистичкото решение, оценувајќи дека станува збор за исклучително детален и стручно подготвен план.

Во однос на предупредувањата за енормно зголемување на бројот на жители, Грчев тврдел дека станува збор за теоретска проекција, чија целосна реализација практично не е возможна.

Тој ги отфрлал и сомневањата за конфликт на интереси, нагласувајќи дека градоначалничката функција не треба да значи прекин на неговата професионална дејност како архитект.

Но, граѓанските предупредувања биле сосема поинакви. Иницијативниот одбор укажувал дека предложените правила за градба ќе го поттикнат откупот на индивидуалните парцели од страна на инвеститорите.

Тие стравувале дека на местото на постојните куќи и дворови ќе никнат поголеми станбени објекти, а зелените површини ќе исчезнат.

Дваесет години подоцна, во 2019 година, МКД.мк оцени дека голем дел од предупредувањата се оствариле, наведувајќи ги пренаселеноста, бетонските објекти и сообраќајниот хаос како последици од урбанистичкиот развој.

Советниците предупредувале, но планот сепак поминал

Архивските материјали покажуваат дека за спорните решенија постоела свест и меѓу дел од тогашните советници на Општина Центар.

Во анкета на весникот „Вечер“ од 29 април 1999 година, дел од советниците изразиле загриженост за пренаселеноста, загадувањето и намалувањето на квалитетот на животот.

Други, пак, го бранеле планот со образложение дека ќе воспостави ред во градењето и ќе овозможи урбан развој.

Еден од аргументите во негова одбрана бил дека максимално предвидениот број жители не мора и реално да се достигне.

Сепак, токму предупредувањата за последиците од изградбата денес отвораат прашања за одлуките што биле донесени пред повеќе од четврт век.

Грчев е и еден од авторите на „Мал ринг“

Урбанистичкото наследство на поранешниот градоначалник не се ограничува само на Дебар Маало и Буњаковец.

Според архитектонската платформа МАРХ, Мирослав Грчев е еден од тројцата автори на Деталниот урбанистички план „Мал ринг“ од 1997 година, заедно со архитектите Влатко Коробар и Мирјана Пенчиќ.

Неговото име се поврзува и со други урбанистички проекти во централното градско подрачје на Скопје.

Сепак, Грчев подоцна остро се спротивставувал на измените на „Мал ринг“ и на проектот „Скопје 2014“. Тој сметал дека подоцнежните интервенции го нарушиле неговиот првичен урбанистички концепт.

Ова разграничување е важно, бидејќи сите подоцнежни градби и измени во центарот не можат да му се припишат на еден архитект или на еден градоначалнички мандат.

Но, исто така, подоцнежните измени не ја поништуваат институционалната одговорност за плановите донесени во претходните периоди.

„Феникс“ за животни постигнувања – што точно наградува Општина Центар?

На свеченоста за 50-годишниот јубилеј, признанија добија и Васил Тупурковски, Зоран Михајлов, Дуке Бојаџиев, Магдалена Ризова Черних, Ѓокица Лукаревски и други личности.

Градоначалникот Горан Герасимовски повика да се зачува наследството од претходните генерации и да се создаваат вредности за идните.

Но, токму зборот „наследство“ добива поинаква тежина кога станува збор за урбанизмот.

За жителите на Дебар Маало и Буњаковец, урбанистичкото наследство не е само архитектонски цртеж или планска документација. Тоа се улиците, зградите, зеленилото, паркинзите и условите во кои секојдневно живеат.

Грчев има долга професионална и академска кариера во архитектурата и урбанизмот. Но, неговото професионално творештво не може да се разгледува одвоено од јавните одлуки во кои учествувал како градоначалник.

Затоа останува прашањето дали при доделувањето на признанието биле разгледани и критиките за урбанистичкото планирање на Дебар Маало и Буњаковец.

И уште поважно, според кои конкретни постигнувања Општина Центар го вреднувала неговиот придонес?

Општина Центар денес го наградува Мирослав Грчев за животни постигнувања. Но, критиките за плановите од неговиот градоначалнички период остануваат дел од истото урбанистичко наследство кое Општината одлучила да го одбележи.

Д.Т.