Аутизмот не е еден спектар: Науката открива повеќе различни типови
10/01/2026 14:41
Со години аутизмот се опишува како состојба што постои „на спектар“, но сè повеќе научни докази укажуваат дека ова поедноставување не ја отсликува реалноста. Наместо една линија со „помалку“ или „повеќе“ аутистични карактеристики, истражувањата сугерираат дека аутизмот опфаќа неколку различни типови, со различни биолошки, генетски и невролошки основи.
Терминот „на спектарот“ создава впечаток дека сите аутистични луѓе имаат слични искуства, само со различен интензитет. Во пракса, разликите меѓу нив можат да бидат огромни. Некои лица со аутизам не зборуваат воопшто, додека други се исклучително вербални. Некои се преосетливи на светлина и бучава, а други речиси и не реагираат на вакви надворешни стимули. Дел имаат строги рутини и повторувачки движења, додека други се флексибилни, но имаат длабоки и интензивни „специјални интереси“.
Токму оваа разновидност долго време претставуваше предизвик за науката. Сепак, неколку понови студии идентификуваат јасни подгрупи во рамки на аутизмот, кои се поврзани со специфични обрасци на гени и мозочна активност. Овие откритија отвораат нови можности за подобро разбирање на состојбата.
„Сега постои поконкретна основа за луѓето да разберат од каде доаѓаат нивните искуства“, вели невронаучникот Конор Листон од Weill Cornell Medicine. Според него, препознавањето на различните типови може да доведе до поперсонализирана поддршка, наместо универзални пристапи што не функционираат за сите.
Сепак, ова не е првпат науката да се обиде да го „подели“ аутизмот, што предизвикува и одредена загриженост кај дел од експертите и активистите. „Можеби изгледа вредносно неутрално, но за некои луѓе тоа воопшто не е така“, предупредува психологот Ејми Пирсон од Универзитет Дарам. Таа нагласува дека постои ризик новите подтипови да се користат за етикетирање, наместо за разбирање и поддршка.
Експертите се согласуваат во едно: разновидноста во аутизмот не е проблем што треба да се „поправи“, туку реалност што треба да се разбере. Ако новите научни сознанија се применат внимателно и етички, тие би можеле значително да го подобрат начинот на кој општеството им пристапува и им помага на аутистичните лица.
Со години аутизмот се опишува како состојба што постои „на спектар“, но сè повеќе научни докази укажуваат дека ова поедноставување не ја отсликува реалноста. Наместо една линија со „помалку“ или „повеќе“ аутистични карактеристики, истражувањата сугерираат дека аутизмот опфаќа неколку различни типови, со различни биолошки, генетски и невролошки основи.
Токму оваа разновидност долго време претставуваше предизвик за науката. Сепак, неколку понови студии идентификуваат јасни подгрупи во рамки на аутизмот, кои се поврзани со специфични обрасци на гени и мозочна активност. Овие откритија отвораат нови можности за подобро разбирање на состојбата.
