Затворањето на Ормускиот теснец по нападите врз Иран предизвика силен енергетски шок во Европа и нагло зголемување на цените на природниот гас. Според Euronews, цената на гасот на европските пазари скокнала за околу 60 проценти, што ги натера економистите да ги ревидираат прогнозите за инфлацијата и економскиот раст во 2026 година.
Холандските TTF фјучерси за природен гас, кои се главен европски бенчмарк, достигнаа приближно 50 евра за мегават-час. Ова се смета за најсилен енергетски шок на континентот од енергетската криза во 2022 година.
Ситуацијата дополнително се влошува поради ниското ниво на европските резерви на гас. Складиштата во Европа во моментов се пополнети со околу 30 проценти, додека во Германија, најголемата економија на континентот, резервите се намалени на околу 21,6 проценти.
Ормускиот теснец претставува една од најважните енергетски рути во светот. Низ овој теснец поминуваат околу 20 проценти од глобалната трговија со нафта, како и значителен дел од светската трговија со течен природен гас (LNG). За Европа ова е особено важно бидејќи Катар обезбедува околу 15 проценти од европскиот увоз на LNG.
По намалувањето на увозот на руски енергенси по 2022 година, европските земји станаа значително позависни од енергетските испораки од Блискиот Исток.
Економистите предупредуваат дека нарушувањето на транспортните рути може сериозно да се одрази врз европската економија. Според анализата на Oxford Economics, кризата би можела да ја зголеми инфлацијата во еврозоната за 0,3 до 0,5 процентни поени во 2026 година, што би ја довело на околу 2,3 проценти.
Покрај тоа, повисоките цени на енергијата директно влијаат врз куповната моќ на домаќинствата и го забавуваат економскиот раст. Проценките покажуваат дека растот на бруто-домашниот производ во еврозоната би можел да се намали за околу 0,1 процентен поен и да достигне приближно 1 процент оваа година.
Аналитичарите на Goldman Sachs исто така ги ревидираа прогнозите за економскиот раст и инфлацијата по ескалацијата на конфликтот на Блискиот Исток.
Доколку кризата дополнително се продлабочи, експертите предупредуваат дека цената на нафтата може да достигне околу 100 долари за барел, додека гасот би можел да се искачи и до 100 евра за мегават-час. Во такво сценарио, инфлацијата во Европа би можела значително да се зголеми, а Европската централна банка повторно да размислува за зголемување на каматните стапки.
Конфликтот веќе создава сериозни проблеми и во глобалната логистика. Неколку големи бродски компании го прекинаа транспортот кон пристаништата во Персискиот Залив, а околу 100 контејнерски бродови останале блокирани во регионот.
Проблеми се појавуваат и во авионскиот транспорт. Авиокомпаниите од Персискиот Залив, кои обезбедуваат значителен дел од светскиот воздушен карго транспорт, ги намалиле летовите поради зголемените безбедносни ризици.
Како последица на тоа, трошоците за транспорт веќе почнаа да растат. Цените за воздушен карго превоз од Југоисточна Азија до Европа се зголемиле за повеќе од 6 проценти во последните денови.
Финансиските пазари исто така реагираат на геополитичката неизвесност. Еврото ослабна за околу 1,8 проценти во однос на американскиот долар, додека валутите во Централна и Источна Европа бележат уште поголеми падови.
Според експертите, кризата повторно ја открива ранливоста на европскиот енергетски систем, кој по намалувањето на испораките од Русија сè повеќе се потпира на течен природен гас што пристигнува преку морските транспортни рути.
