„Мајка на сите договори“: Индија и ЕУ склучија историски трговски пакт во сенка на глобалните тензии

27/01/2026 11:02

По речиси две децении застој, прекини и тивки дипломатски маневри, Индија и Европска Унија конечно го финализираа договорот за слободна трговија кој долго време важеше за невозможен. Во период на распаднати сојузи, царински војни и зголемена геополитичка неизвесност, договорот меѓу Њу Делхи и Брисел претставува економска и политичка пресвртница.

Индискиот премиер Нарендра Моди објави дека договорот е финализиран, нарекувајќи го „мајка на сите договори“, порака со која јасно се нагласува неговата тежина. Очекувањата се деталите официјално да бидат соопштени на самитот Индија–ЕУ во Њу Делхи, каде заедничка изјава треба да дадат Моди и претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен.

Договорот доаѓа по речиси 20 години тешки преговори, во кои најспорни беа земјоделството, автомобилската индустрија и заштитата на домашните пазари. И Индија и ЕУ традиционално имаат силно протекционистички пристап, што го правеше компромисот политички чувствителен и економски скап. Но, променетата глобална реалност ги натера двете страни да го забрзаат приближувањето.

Геополитика зад трговијата

Во срцето на договорот стои јасна стратегиска порака: диверзификација и намалување на зависноста од САД. По воведувањето високи царини за индиската стока од администрацијата на Доналд Трамп, Индија агресивно бара нови пазари. Од друга страна, Европската унија, соочена со трговски притисоци, внатрешни економски слабости и закани со нови царини, се обидува да ја зацврсти својата глобална позиција преку нови договори.

Трговската размена меѓу Индија и ЕУ веќе надминува 136 милијарди долари годишно, со што Унијата е најголем трговски партнер на Индија. За Брисел, Индија сè уште е помал партнер од САД или Кина, но со огромен потенцијал, особено во машинската индустрија, хемијата, транспортната опрема и технологиите. За индиската економија, пак, договорот е значаен поттик за текстилната индустрија, кожарството, обувките, накитот и скапоцените камења.

Пазар од две милијарди луѓе

Со договорот се создава пазар што опфаќа речиси две милијарди жители, што е исклучително значајно во време кога глобалната трговија се фрагментира. Индија веќе склучи договори со Велика Британија, Нов Зеланд и Оман, додека ЕУ паралелно финализираше или договори со Меркосур, Индонезија, Мексико и Швајцарија.

Сепак, аналитичарите предупредуваат дека овој договор не ја елиминира потребата Индија да постигне трговски компромис со САД, кои остануваат нејзин најголем извозен пазар. Индискиот трговски суфицит со Вашингтон е речиси двојно поголем од оној со ЕУ, што значи дека САД и понатаму ќе имаат клучна улога.

Формалното потпишување ќе следи по правната проверка, процес што може да трае неколку месеци, а целосната имплементација се очекува во рок од една година. До тогаш, договорот останува силен сигнал дека глобалната економија, и покрај поделбите, сè уште бара стабилност преку компромис и стратешки партнерства.