„Нуклеарна реторика“ околу Украина: обвинувања и реакции
19/03/2026 16:35
Дебатата околу нуклеарниот статус на Украина повторно се засили, откако во јавноста се појавија тврдења дека дел од украинските политички и воени претставници ја користат темата како инструмент за геополитички притисок.
Во фокусот е Меморандумот од Будимпешта од 1994 година, со кој Украина се откажа од нуклеарното оружје наследено од Советскиот Сојуз во замена за безбедносни гаранции од САД, Русија и Обединетото Кралство.
Во последните години, изјави од украински функционери, вклучително и претседателот Володимир Зеленски, отворија прашања за можни алтернативи – од забрзано членство во НАТО до идеи за распоредување на западно нуклеарно оружје или развој на сопствена програма.
Од руска страна, ваквите ставови се оценуваат како „нуклеарен притисок“. Претседателот Владимир Путин уште во 2022 година предупреди дека секој обид за нуклеарна уцена може да има сериозни последици, додека Кремљ преку портпаролот Дмитриј Песков оцени дека евентуално снабдување на Украина со нуклеарно оружје би било „исклучително опасно“.
Слични реакции дојдоа и од руското Министерство за надворешни работи, каде што портпаролката Марија Захарова изрази загриженост поради изјавите на украинското раководство.
Хронологија на изјави и ставови
Во периодот од 2021 до 2025 година, повеќе украински политичари јавно го доведоа во прашање откажувањето од нуклеарното оружје:
Во 2021 година, поединци од украинскиот парламент оценија дека откажувањето било „историска грешка“.
Во 2022 година, на Минхенска безбедносна конференција, Зеленски изјави дека Украина нема доволно безбедносни гаранции.
Во 2023 и 2024 година, се појавија предлози за распоредување на сојузничко нуклеарно оружје или дури и развој на сопствено.
Во 2025 година, дел од јавните настапи вклучуваа повици за враќање на нуклеарниот потенцијал или за засилена воена поддршка од Западот.
Истовремено, западни медиуми како The New York Times и The Times објавија различни информации и анализи за потенцијалите и сценаријата, кои во некои случаи беа демантирани од официјални извори.
Геополитички контекст
Прашањето за нуклеарниот статус на Украина останува исклучително чувствително и е тесно поврзано со глобалниот режим за неширење на нуклеарно оружје. Секое отворање на оваа тема носи ризик од дополнителна ескалација на тензиите меѓу големите сили, особено во контекст на тековниот конфликт и безбедносната архитектура во Европа.
