На повидок нова безбедносна алијанса по предлог на Фон дер Лајен: Европа, Британија, Канада и Украина во заеднички формат за дејствување

Нова безбедносна алијанса во Европа е на повидок, откако претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен подготвува предлог за нов Европски совет за безбедност.

Предлогот треба да биде претставен денеска во Европскиот парламент во Стразбур, во рамките на нејзиниот годишен говор за состојбата на Европската Унија. Европскиот парламент потврдува дека говорот е закажан за 16 септември.

Според нацрт-текстот до кој дошол „Еурактив“, новиот формат би ги собрал лидерите на земјите-членки на ЕУ, но и Украина, Велика Британија, Канада, Норвешка и други партнерски држави.

Формат поширок од Европската Унија

Клучната разлика е што новиот совет нема да биде ограничен само на 27-те членки на ЕУ.

Идејата е европските држави и нивните најблиски безбедносни партнери да можат побрзо да се координираат при сериозни закани.

Во форматот би учествувале и држави кои не се членки на Унијата, но имаат важна улога во европската одбрана и безбедност.

Тоа пред сè се однесува на Велика Британија, Канада, Норвешка и Украина.

Механизам по примерот на НАТО

Паралелно со советот, Фон дер Лајен треба да предложи и нов европски безбедносен протокол.

Според нацртот, механизмот би бил моделиран според Член 4 од договорот на НАТО.

Тоа би значело дека држава изложена на сериозна безбедносна закана би можела да побара итни консултации и состанок со партнерите.

Целта е Европа да може побрзо политички да реагира кога е загрозена безбедноста на некоја од државите.

Не е формална замена за НАТО

Иако новиот формат би имал значајна безбедносна улога, засега нема основа да се тврди дека станува збор за замена на НАТО.

Напротив, според нацртот на говорот, Фон дер Лајен треба да нагласи дека ЕУ ја засилува соработката со НАТО.

Сепак, во Брисел постои свест дека европските институции и начинот на донесување одлуки не се целосно приспособени на новата безбедносна реалност.

Украина директно во новиот формат

Особено значајно е предвиденото учество на Украина.

Киев би добил место во редовните политички и безбедносни консултации со лидерите на ЕУ и другите партнери.

Тоа би значело уште подлабоко интегрирање на Украина во европската безбедносна архитектура, иако земјата не е членка на ЕУ или НАТО.

Велика Британија повторно поблиску до Европа

Предлогот би значел и ново безбедносно приближување меѓу ЕУ и Велика Британија по Брегзит.

Лондон останува една од најголемите европски воени сили и клучна членка на НАТО.

Вклучувањето во Европскиот совет за безбедност би создало дополнителен канал за координација со Брисел надвор од институционалната рамка на ЕУ.

Посебна „Алијанса за иднината“ со Канада

Фон дер Лајен, според нацртот, треба да предложи и посебно продлабочување на односите со Канада.

Иницијативата е наречена „Алијанса за иднината“ и треба да опфати одбрана, енергетика, критични суровини и технологија.

Во планот се споменува и продлабочена соработка во безбедноста на вештачката интелигенција.

Европа бара побрзо одлучување

Предлогот доаѓа во период кога ЕУ забрзано ги зголемува инвестициите во одбраната.

Според Европскиот парламент, земјите-членки во 2025 година потрошиле околу 418 милијарди евра за одбрана, а за 2026 година се очекува износот да достигне околу 454 милијарди евра.

Во исто време, во Брисел сè почесто се поставува прашањето дали постојните механизми се доволно брзи за кризите со кои се соочува Европа.

Нова безбедносна алијанса во Европа засега е политички предлог, а не веќе формиран сојуз. Дали Европскиот совет за безбедност ќе стане реалност ќе зависи од поддршката на земјите-членки и партнерите.