Ормускиот теснец како оружје на Иран во конфликтот со САД

Ормускиот теснец, една од најважните точки на светската трговија, стана најсилниот стратешки адут на Иран во конфликтот со САД и Израел.

Уште на почетокот на судирот, иранската Револуционерна гарда објави дека го затвора теснецот. Иако формална блокада не беше официјално прогласена, сообраќајот низ овој клучен поморски премин во голема мера беше нарушен.

Станува збор за теснец меѓу Иран и Оман, кој го поврзува Персискиот Залив со Оманскиот Залив и Арапското Море. Низ него минуваат околу 20 проценти од светската потрошувачка на нафта, што значи дека секое нарушување веднаш има глобални последици.

Техеран го претвори теснецот во геополитичко оружје

На почетокот Иран се закани дека ќе напаѓа секој брод што ќе се обиде да мине низ теснецот. Потоа следуваа напади врз танкери со дронови и проектили.

Последиците брзо се почувствуваа. Сообраќајот низ Ормускиот теснец нагло се намали, а цените на нафтата за кратко време силно пораснаа.

Во ваква ситуација, Техеран покажа дека не се потпира само на закани. Напротив, тој успеа да воспостави селективна контрола врз сообраќајот и на тој начин да го претвори теснецот во средство за притисок врз светската економија.

Вашингтон очигледно го потцени ризикот

Една од клучните грешки на САД, според анализите, била проценката дека Иран нема да оди до крај.

Во Вашингтон очигледно сметале дека Техеран нема да ризикува целосно нарушување на сообраќајот, бидејќи и самиот зависи од извозот на нафта. Но развојот на настаните покажа дека иранското раководство било подготвено на многу поризични чекори.

Кога режимот ќе почувствува егзистенцијална закана, економската логика често паѓа во втор план. Токму тоа се случи и во овој случај.

Воена придружба не е едноставно решение

Како можен одговор се споменува воена придружба на танкерите, слична на операциите што САД ги спроведуваа во минатото.

Но денешната ситуација е многу покомплицирана. Американската морнарица е помала отколку во 1980-тите, а Иран денес располага со многу поразвиени капацитети, особено со дронови и крајбрежни ракети.

Дури и ако се воспостави таква придружба, таа не би можела целосно да го врати нормалниот обем на сообраќај. Во најдобар случај, би овозможила ограничен премин на дел од танкерите.

Сојузниците не брзаат да влезат во Ормуска коалиција

Американскиот претседател Доналд Трамп побара од сојузниците, но и од големи светски сили, да помогнат со воени бродови за обезбедување на теснецот.

Сепак, засега нема јасна подготвеност за таков чекор. Дел од државите не сакаат директно да се вклучат во нов безбедносен ризик, особено ако тоа значи можен судир со Иран.

Тоа дополнително покажува колку е сложена кризата. Проблемот веќе не е само иранско-американски, туку и прашање што ги засега глобалната енергетика, меѓународната безбедност и стабилноста на сојузите.

Географијата му оди во прилог на Иран

Ормускиот теснец е тесен и исклучително ранлив поморски коридор. На некои делови бродовите пловат многу блиску до иранскиот брег.

Тоа значи дека евентуалните ракети, дронови или други напади можат да стигнат до целта за многу кратко време. Просторот за реакција е минимален.

Дополнително, Иран располага со морски мини, брзи напаѓачки чамци, дронови и утврдени крајбрежни позиции. Во ваква средина, класичната технолошка надмоќ на САД не е доволна сама по себе.

Се отвора и прашањето за копнена операција

Некои анализи сугерираат дека вистинска безбедност на поморскиот сообраќај би можела да се постигне само ако се неутрализираат клучните ирански позиции на брегот.

Но тоа би значело многу посериозна воена операција. Таков потег би бил скап, ризичен и со голема можност за тешки последици.

Евентуална копнена интервенција не би била ограничена само на теснецот. Таа лесно би можела да ја прошири војната на целиот регион и да предизвика нови удари врз нафтени постројки и инфраструктура во Заливот.

Иран има предност во ваков тип на судир

Во ваков тесен поморски простор, Иран води асиметрична битка. Тој не мора да ја уништи американската морнарица за да постигне ефект.

Доволно е да создаде постојана опасност, неизвесност и висока цена за секој обид за деблокада. Токму затоа, дури и воените бродови што би ги штителе танкерите лесно можат да станат цели.

Тоа му дава предност на Техеран, бидејќи неговите системи се на копно, а целите се на вода.

Ормус веќе не е само поморски премин

Ормускиот теснец денес не е само рута за транспорт на нафта. Тој стана центар на глобална геополитичка пресметка.

Иран покажа дека може да го користи како средство за притисок врз пазарите, врз Западот и врз земјите што зависат од енергенсите од Заливот.

Токму затоа, борбата за Ормус не е само прашање на безбедност на бродовите. Таа е тест за тоа до каде се подготвени да одат и Техеран и Вашингтон во битката за контрола, влијание и економска моќ.