Извештајот на ЕП не ја ослободи Македонија од бугарскиот протокол, амандманот на Вајц не помина

Извештајот на Европскиот парламент не ја ослободи Македонија од бугарскиот протокол, бидејќи не помина амандманот на известувачот Томас Вајц со кој се бараше правно разјаснување на неговиот статус.

Токму тоа беше суштинското прашање по изгласаните компромисни амандмани во Комитетот за надворешни работи на Европскиот парламент. Не беше дилемата дали протоколот ќе остане спомнат, туку дали ќе се отвори прашањето дали тој воопшто е формален услов за македонскиот европски пат.

Амандманот на Вајц отпадна

Амандманот 108 на Томас Вајц бараше правната служба на Европскиот совет итно да ги разјасни сите двосмислености околу правниот статус на вториот билатерален протокол кон Договорот за добрососедство меѓу Македонија и Бугарија.

Со тој предлог требаше да се добие појасна правна рамка за тоа дали овој документ е дел од обврските што директно го условуваат напредокот на земјата во преговорите.

Но, таквиот амандман не помина.

Македонија останува во старата рамка

Со тоа, Македонија не доби европско разјаснување што би можело да ја ослободи од натамошни бугарски толкувања и барања поврзани со историјата, учебниците, архивите, говорот на омраза, спомениците и заедничките чествувања.

Наместо јасен правен одговор, во текстот останаа пошироки и поопшти формулации. Во една од нив стои дека билатералните прашања треба да се решаваат билатерално и во согласност со меѓународното право, без да се користат за блокирање или дополнително политизирање на процесот на проширување.

Идентитетот и јазикот остануваат чувствителни теми

Во друг компромисен дел се наведува дека прашањата за јазикот, идентитетот и културата се чувствителни и дека нивното внесување во пристапниот процес носи ризик од негово комплицирање и политизирање.

Тоа за Скопје може да се толкува како одредена заштита. Но, суштински не го менува фактот дека не беше отворено прашањето за правната обврзувачка сила на самиот протокол.

И Македонија и Бугарија добија по нешто

Во извештајот влезе и формулација дека јазичните, културните и националните идентитети се темели на секоја земја и не треба да бидат доведени во прашање од трети страни.

Но, истовремено останаа и делови што се совпаѓаат со бугарските позиции. Меѓу нив се барањата за уставни измени, продолжување на работата на историската комисија, отворање на архивите на југословенските тајни служби и поефикасно справување со говорот на омраза.

Текстот е помек, но проблемот останува

Извештајот е поумерен по тон од претходните политички формулации. Дел од јазикот е технички ублажен. Но суштината останува иста.

Македонија не доби јасна европска потврда дека бугарскиот протокол не е услов. Напротив, со непоминувањето на амандманот на Вајц, таа и понатаму останува во рамка што ѝ остава простор на Софија за понатамошни политички интерпретации.

И критики за реформите дома

Покрај спорот со Бугарија, извештајот носи и пораки за состојбите во земјата. Се оценува дека нема доволен напредок во однос на ланската година.

Се посочуваат слабости во владеењето на правото, негативни трендови во независноста на судството и недоволна политичка волја за суштински реформи. Се спомнува и политичко фаворизирање при одредени именувања, како и недоволно финансирање и екипирање на судските институции.

Со тоа, Извештајот на ЕП не ја ослободи Македонија од бугарскиот протокол останува најточната политичка порака од новата верзија на документот, бидејќи амандманот на Вајц што требаше да го отвори тоа прашање не доби поддршка.