Трамп оди во Гренланд? Четири сценарија како САД би го презеле островот
09/01/2026 11:31
Амбициите на американскиот претседател Доналд Трамп за Гренланд повторно се во фокусот на светската јавност. Уште во 2019 година Трамп јавно зборуваше за можноста САД да го преземат овој арктички остров, автономна територија во рамките на Данска и воедно најголем остров во светот. Иако тогаш идејата беше дочекана со потсмев, денес сценариото се разгледува многу посериозно во геополитичките кругови.
Според анализи на западните медиуми, Трамп сега го оправдува интересот за Гренланд со аргументот за „национална безбедност“, наведувајќи присуство на руски и кинески бродови во арктичкиот регион. Во својата книга „Значи, сакате да го поседувате Гренланд?“, аналитичарката за поларна геополитика Елизабет Бјукенен оценува дека ваквата логика е очекувана од аспект на американската стратегија.
Главниот град Нук е значително поблиску до источниот брег на САД отколку до Копенхаген, а Вашингтон со децении го смета Гренланд за клучна точка за рано откривање и пресретнување закани од североисток. Дополнително, островот е важен и за евентуални идни конфликти со Русија, како и поради растечкото присуство на Кина во Арктикот.
Четири можни сценарија
Британскиот весник The Times наведува четири сценарија преку кои Трамп би можел да се обиде да ги оствари своите цели:
1. Воена инвазија Како најмоќна воена сила во светот, САД теоретски би можеле да го освојат Гренланд. Сепак, ваков потег би значел директен удар врз НАТО, бидејќи и САД и Данска се членки на Алијансата, а последиците би можеле да доведат до сериозна ескалација во Арктикот.
2. Принуда и финансиски притисок Поверојатно сценарио е користење економски и политички притисок. Трамп веќе најави можни милијардски инвестиции и отворање работни места. За територија со околу 57.000 жители и скромна економија, таква понуда би можела да биде привлечна.
3. Договор за слободна асоцијација Според магазинот The Economist, во Вашингтон се разгледува можноста за договор за слободна асоцијација, сличен на оние што САД ги имаат со Пацифичките острови. Ова би значело формална независност на Гренланд, но со силно американско воено и економско влијание.
4. Статус кво со зголемено американско присуство Последното сценарио предвидува Гренланд да остане формално под дански суверенитет, но со зголемено американско воено присуство, стратешка слобода и договори за експлоатација на минерални ресурси.
Според Бјукенен, максималистичките барања на Трамп треба да се гледаат како почетна позиција за преговори, а не како конечна цел. „Ова е класичен преговарачки пристап“, оценува таа.
