Анализа: Што навистина донесе средбата Трамп–Си во Пекинг?
15/05/2026 8:53
Средбата меѓу Доналд Трамп и Си Џинпинг во Пекинг не донесе голем историски договор, но сепак отвори нов канал за стабилизација на односите меѓу двете најголеми светски сили. Посетата се одржа од 13 до 15 мај, со свечен пречек, билатерални разговори, државен банкет и втора рунда средби во комплексот Џонгнанхај. И Вашингтон и Пекинг ја претставија посетата како обид за намалување на тензиите, а не како момент за драматичен пресврт.
Од кинеска страна пораката беше внимателно оптимистичка. Си Џинпинг порача дека 2026 може да биде „историска, значајна година“ за односите меѓу Кина и САД и дека двете држави имаат повеќе заеднички интереси отколку разлики. Кинеските државни медиуми отидоа и чекор понатаму, пренесувајќи дека Си и Трамп се согласиле околу „нова визија“ за конструктивни односи на стратешка стабилност. Тоа е важен сигнал, но засега повеќе на политичко отколку на оперативно ниво.
Најконкретниот резултат: Иран и Хормутскиот теснец
Најјасниот заеднички именител од самитот беше Блискиот Исток. По средбата, Трамп изјави дека тој и Си се согласиле оти Иран не смее да дојде до нуклеарно оружје. Паралелно, од американска страна беше соопштено дека и Вашингтон и Пекинг сметаат дека Хормутскиот теснец мора да остане отворен за слободен проток на енергија. Марко Рубио потоа јавно кажа дека кинеската страна не поддржува милитаризација на теснецот и не поддржува ни систем на наплата за негово користење.
Ова е важно затоа што САД и Кина не се согласуваат по многу безбедносни теми, но околу Иран и Хормут се појави прагматичен минимум. За Вашингтон, тоа значи дека Пекинг не сака енергетска блокада. За Кина, тоа значи дека не сака дополнителен шок врз снабдувањето со нафта. Тука самитот имаше вистинска тежина.
Трговијата не експлодираше, но мразот малку се стопи
На економски план, самитот не донесе голем нов трговски договор. Наместо тоа, двете страни се фокусираа на управување со односите и на можни секторски придвижувања. Според Ројтерс, САД очекуваат Кина во следните три години да купува американски земјоделски производи во вредност од „двоцифрени милијарди“ долари годишно. Се зборува и за проширување на купувањето соја, жито и месо, но дел од тоа сè уште повеќе личи на политичка рамка отколку на целосно финализиран пакет.
Дополнително, Трамп објави дека Кина се согласила да купи 200 авиони од „Боинг“. Но реакцијата на пазарот покажа дека инвеститорите очекувале поголема зделка. Акциите на „Боинг“ паднаа, што е знак дека најавата беше поздравена како позитивна, но не и како спектакуларна. Со други зборови, договор има, но не во размерот што Белата куќа го посакуваше.
Во позадина останаа и разговорите за американска енергија. Уште пред самитот, американски претставници најавуваа дека Кина би можела повторно да купува повеќе американска нафта и течен природен гас. По самитот, медиумските извештаи покажаа дека Си изразил интерес за дополнителни американски енергетски набавки, но без многу детали за рокови и количини. Значи, има политичка насока, но не и комплетно затворена зделка.
Бизнис-делегацијата беше порака сама по себе
Фактот што со Трамп во Пекинг отпатуваа Илон Маск, Тим Кук, Џенсен Хуанг и други водечки американски бизнис имиња кажува многу за целта на посетата. Белата куќа очигледно сакаше самитот да не биде само геополитички, туку и комерцијален. Пораката беше јасна: и покрај ривалството, американскиот капитал и понатаму сака пристап до кинескиот пазар.
Се спомнуваа и идеи за создавање „Board of Trade“ и „Board of Investment“, односно нови канали за управување со трговијата и инвестициите меѓу двете земји. Но и тука треба внимателност: тоа беше најавено како можен механизам, а не како веќе воспоставена институционална рамка. Самитот, значи, отвори врата, но не ја затвори зделката.
Тајван остана најопасната точка
Ако Иран беше полето на приближување, Тајван беше темата на предупредување. Си му порача на Трамп дека прашањето за Тајван е најважното во кинеско-американските односи и дека погрешно управување со него може да ги турне двете држави кон „судири, па дури и конфликт“. Тоа беше најтврдиот дел од кинеската порака.
Американската страна, пак, не сигнализираше промена на позицијата. Марко Рубио кажа дека американската политика кон Тајван останува непроменета и во линија со претходните администрации. Тоа значи дека и покрај подобриот тон, најголемата стратешка точка на спор останува недопрена.
Што е вистинскиот биланс од посетата?
Најточната оценка е дека самитот Трамп–Си донесе деескалација, но не и решавање. Има напредок во тонот. Ограничен, но реален исчекор околу Иран, Хормутскиот теснец и некои трговски пакети. Има и конкретен сигнал за „Боинг“ и за земјоделството. Но нема голем сеопфатен договор што би ги затворил отворените спорови.
Затоа посетата треба да се чита како обид двете страни да го држат ривалството под контрола. Кина доби потврда дека Вашингтон сака стабилност. Трамп доби можност дома да покаже дека носи договори и канали за комуникација. Но суштинските судири околу Тајван, технологијата, влијанието во Азија и долгорочната економска конкуренција остануваат отворени.
Заклучок: Ова не беше самит што го смени светот. Ова беше самит што спречи светот да стане уште понестабилен.
Средбата меѓу Доналд Трамп и Си Џинпинг во Пекинг не донесе голем историски договор, но сепак отвори нов канал за стабилизација на односите меѓу двете најголеми светски сили. Посетата се одржа од 13 до 15 мај, со свечен пречек, билатерални разговори, државен банкет и втора рунда средби во комплексот Џонгнанхај. И Вашингтон и Пекинг ја претставија посетата како обид за намалување на тензиите, а не како момент за драматичен пресврт.
